Skip to content
Роверот „Кјуриосити“ на НАСА откри голема површина на Марс прекриена со необични геометриски структури слични на саќе. Полигоналните пукнатини не се непознати за научниците, но досега не биле забележани во толку голем број и на толку широко подрачје на Црвената Планета.
Новите снимки се направени додека роверот се искачувал низ марсовската долина наречена „Вале Гранде“, во подножјето на планината Шарп. По површината се протегаат илјадници повеќестрани форми, од кои секоја е широка приближно од четири до осум сантиметри. Тие се видливи во сите насоки и се искачуваат дури и по страните на блиското возвишение „Мирафлорес“, високо околу шест метри и покриено со дебел слој песок.
„Кјуриосити“ ја снимил панорамата на 19 и 20 јуни 2026 година, за време на 4.930. и 4.931. марсовски ден од мисијата. Камерата „Масткам“ направила 340 поединечни фотографии, кои по испраќањето на Земјата биле споени во панорамска снимка од 360 степени. Боите биле приспособени за теренот да изгледа приближно онака како што човечкото око би го видело под осветлување слично на земното.
Научниот тим сè уште нема конечен одговор како настанало целото поле од полигони. Слични структури претходно биле забележани на помали површини, а дел од нив биле објаснети како древни пукнатини во калта. Такви форми може да се создадат кога влажна почва постепено се суши и се собира, оставајќи мрежа од пукнатини меѓу одделните сегменти.
Но сушењето не е единственото можно објаснување. Полигонални текстури можат да се формираат и поради повторливи циклуси на загревање и ладење, собирање на минералите или притисок врз седиментите додека се затрупани под други геолошки слоеви. Компресијата може постепено да ја истиснува водата од седиментот и да предизвика негово распукување.
Тимот на мисијата ги мери димензиите, распоредот и хемискиот состав на структурите за да утврди кој од овие процеси бил најверојатен. Инструментот „ЧемКам“ бил насочен и кон издигнатите рабови и кон средиштето на полигоните, за да се провери дали различните делови содржат различни минерали. Таквата разлика би можела да покаже дали низ пукнатините некогаш циркулирала вода богата со растворени минерали.
„Видовме многу фасцинантни пејзажи низ очите на ‘Кјуриосити’, но ова море од полигони нè остави без здив“, изјави Ашвин Васавада, научник на проектот во Лабораторијата за млазен погон на НАСА. Според него, мерењата на нивната форма и хемискиот состав треба да помогнат во откривањето на условите во кои биле создадени.
Откритието е важно затоа што овие мали геометриски структури можат да содржат податоци за големите климатски промени низ кои поминал Марс. Планетата денес е студена и сува, со ретка атмосфера, но геолошките докази покажуваат дека пред милијарди години на нејзината површина постоеле езера, потоци и подолготрајни водени системи.
„Кјуриосити“ се движи низ кратерот Гејл, каде некогаш имало езеро, и од 2014 година постепено се искачува по планината Шарп, висока околу пет километри. Нејзините слоеви претставуваат различни периоди од историјата на Марс, па со секое искачување роверот практично преминува низ ново геолошко поглавје.
Ако полигоните навистина биле создадени со повеќекратно навлажнување и сушење, тие би можеле да покажат дека водата во ова подрачје не исчезнала одеднаш. Наместо тоа, регионот можеби минувал низ климатски циклуси во кои влажните и сувите периоди се менувале, пред површината трајно да стане студена и пустинска.
Таквите циклуси се значајни и за истражувањето на можните услови за живот. На Земјата, повторливото сушење на водени басени може да ги концентрира растворените минерали и органски молекули. Тоа не значи дека полигоните се доказ за некогашен живот на Марс, туку дека можат да помогнат во реконструирањето средина во која основните хемиски состојки имале услови да се соединат и да се зачуваат.
Роверот претходно откри карбонски молекули што научниците ги сметаат за можни претходници на молекулите РНК и ДНК. Сепак, не може да се утврди дали тие настанале со биолошки или исклучиво со геолошки процеси. Нивното присуство потврдува дека древниот Марс располагал со вода, хемиски елементи и хранливи материи неопходни за средина погодна за микробен живот, но не докажува дека живот навистина постоел.
Полигоналните структури се дел од низата необични наоди на „Кјуриосити“. За време на речиси 14-годишната мисија роверот пронајде чисти сулфурни кристали, метални метеорити, минерални жили и седиментни карпи создадени во древни водени средини. Секој наод се користи за да се состави поширока слика за преминот на Марс од релативно топла и влажна планета во студениот свет што се гледа денес.
„Кјуриосити“ слета во кратерот Гејл на 5 август 2012 година. Роверот бил дизајниран да утврди дали Марс некогаш имал средина способна да поддржи микробен живот, а не директно да бара живи организми. Неговите инструменти анализираат карпи, почва, минерали, атмосфера и органски соединенија, додека камерите го документираат теренот низ кој се движи.
Новото „море“ од полигони засега останува геолошка загатка. Научниците ќе ги споредуваат податоците од камерите и спектрометрите со претходно проучените пукнатини во кал, минерални жили и структури создадени со температурни промени. Дури по таквата анализа ќе може попрецизно да се утврди дали површината е остаток од древно езерско дно, производ на подземна вода или последица на други процеси што дејствувале во внатрешноста на марсовските седименти.
