Skip to content
Премиерот Христијан Мицкоски најави дека целта на Владата е Македонија до крајот на годинава првпат да стане нето-извозник на електрична енергија. Изјавата доаѓа во период кога власта најавува консолидација на ЕСМ, подобро менаџирање на акумулациите, нови инвестиции во обновливи извори и можност за поевтина струја за домаќинствата од 5 до 10 проценти од следната година.
„Мислам дека тоа ќе го постигнеме, добро е и што државната ЕСМ се консолидира и во првиот квартал, или да бидам попрецизен, очекувам во првата половина од годината да имаме за првпат позитивни резултати. Од оние 150 милиони евра загуба што ги наследивме, мојата прогноза е меѓу шест-седум милиони добивка“, изјави Мицкоски. Тој додаде дека акумулациите, кои во јуни 2024 година биле на околу 7 проценти, сега се на околу 80 проценти исполнетост.
Најавата е важна затоа што Македонија со години е енергетски зависна земја. Според Државниот завод за статистика, во 2024 година 65,5 проценти од вкупната потребна енергија била обезбедена од увоз. Тоа покажува дека енергетската зависност не е само проблем на струјата, туку структурен проблем на целата економија, од нафта и гас до електрична енергија и индустриска потрошувачка.
Но кога станува збор конкретно за електричната енергија, официјалните податоци за почетокот на 2026 година покажуваат дека државата сè уште не ги покрива целосно домашните потреби од сопствено производство. Во јануари 2026 година вкупната бруто-произведена електрична енергија изнесувала 654.356 MWh, што било 77,1 процент од бруто-домашната потрошувачка. Во февруари производството било 583.152 MWh, односно 83,2 проценти од потрошувачката, а во март 531.062 MWh, или 79,6 проценти од потрошувачката.
Овие бројки ја прават владината цел амбициозна, но не и невозможна. За Македонија да биде нето-извозник на струја на годишно ниво, не е доволно во одредени часови или денови да има вишоци од сончеви електрани или хидроцентрали. Потребно е вкупниот годишен биланс да покаже дека земјата извезла повеќе електрична енергија отколку што увезла. Тоа зависи од производството на ЕСМ, хидролошката состојба, работата на термоелектраните, новите обновливи капацитети, потрошувачката на индустријата и цените на регионалниот пазар.
Мицкоски најави дека Владата подготвува ново „потрошувачко портфолио“ што треба да се усогласи со ЕВН Хоум и ЕСМ, со цел од следната година граѓаните да добијат пониска цена на електричната енергија. Според него, моделот треба да ги искористи поволностите на обновливите извори, особено сонцето, за да се обезбеди просечна цена што би била 5 до 10 проценти пониска од сегашната.
„Тоа ќе биде нешто што досега не се случило, да ги искористиме поволностите на обновливите извори на енергија, тоа е сонцето и во тој микс во текот на целата година да обезбедиме просечна цена на електричната енергија, еве јас сум умерен оптимист, би била пет до 10 проценти поевтина од онаа сега“, рече премиерот.
Обновливите извори навистина стануваат сè поважен дел од енергетскиот систем. Според податоците од Годишниот извештај на Регулаторната комисија за енергетика за 2025 година, производството на електрична енергија од обновливи извори пораснало за 11,43 проценти во споредба со 2024 година, а најголем раст имало кај ветерните електроцентрали, од 32,5 проценти. За првпат, производството од фотонапонски електроцентрали го надминало производството од комбинирани централи.
Но обновливите извори носат и нов предизвик: струја има најмногу кога има сонце или ветер, а потрошувачката не секогаш се совпаднува со производството. Затоа клучни ќе бидат складиштата на енергија, балансирањето, регионалната трговија и способноста системот да не произведува вишоци само кога цената е ниска, а да увезува кога струјата е скапа. РКЕ веќе нотира дека во 2025 година биле изменети седум лиценци за фотонапонски електроцентрали со додадени складишта со вкупна инсталирана моќност од 7,1 MW, што е чекор кон поефикасно користење на вишоците.
Премиерот истовремено најави и ограничување на поставувањето енергетски проекти на квалитетно земјоделско земјиште. Според него, Владата подготвила закон со кој такви проекти нема да можат да се градат на земја од прва до четврта категорија, туку само од петта категорија нагоре. Ова е обид да се балансираат две политики: поттикнување зелена енергија и заштита на земјоделското земјиште.
Таа дилема е важна. Македонија има потреба од повеќе домашно производство на струја, но не по цена енергетската транзиција да стане хаотична трка за фотоволтаици на плодна земја. Ако државата сака стабилен енергетски систем, мора да планира каде се градат обновливите капацитети, како се приклучуваат на мрежата, дали има складишта, како се балансира производството и дали инвестициите навистина ја намалуваат цената за граѓаните.
Истовремено, мора да се задржи внимателност во читањето на најавата за нето-извозник. Македонија и досега имала месеци во кои домашното производство ја надминувало потрошувачката. Во септември 2025 година, на пример, бруто-произведената електрична енергија била 4,9 проценти повисока од бруто-домашната потрошувачка. Но тоа е месечен резултат, не годишен пресврт во енергетската позиција на земјата.
Затоа крајниот тест ќе биде годишниот биланс. Ако Македонија навистина заврши како нето-извозник на струја, тоа би било значајна промена во енергетската политика. Но ако во текот на годината и натаму има голем увоз во зимските месеци, а извоз само во периоди на евтина соларна енергија, тогаш политичката порака ќе биде посилна од реалниот економски ефект.
Енергетската независност не се гради со една добра сезона, полни акумулации или неколку сончеви месеци. Таа се гради со стабилни производствени капацитети, модерна мрежа, складишта на енергија, ефикасна ЕСМ, помала зависност од увоз, паметна потрошувачка и јасни правила за приватните инвеститори. Ако Владата успее да ги спои овие елементи, најавата за Македонија како нето-извозник може да стане реален пресврт. Ако не, ќе остане уште една амбициозна енергетска реченица што ќе ја провери првата зима.
