Мицкоски магично ја претвори минималната плата во „куповна моќ на сите граѓани“

Премиерот Христијан Мицкоски не цитираше извештај на Евростат што покажува дека македонските граѓани имаат најголема куповна моќ во регионот. Таков заклучок во документот нема. Евростат објави споредба на законски утврдените минимални плати, изразени во евра и во стандарди на куповна моќ, а премиерот еден ограничен показател го претстави како оценка за животниот стандард на целото население.

„Македонија не е најслаба, туку е подобра од неколку земји од Европската Унија и пред сите земји од регионот кога станува збор за куповната моќ на граѓаните“, изјави Мицкоски, додавајќи дека во споредба со состојбата од пред три или четири години бил забележлив значаен напредок.

Првиот дел од неговото тврдење има статистичка основа, но само доколку се формулира прецизно. Според табелата на Евростат за јули 2026 година, македонската бруто-минимална плата, приспособена според просечното ниво на цените, изнесува околу 1.142 единици на куповна моќ. Со тоа е повисока од прикажаните минимални плати во Србија, Црна Гора и Албанија, како и од минималците во седум членки на ЕУ.

Но Евростат не ја мери „куповната моќ на граѓаните“. Во извештајот јасно пишува дека се споредуваат законските месечни минимални плати во бруто-износ, пред одбивањето на персоналниот данок и придонесите. Потоа тие износи се претвораат во PPS, користејќи го просечното ниво на цените за финалната потрошувачка на домаќинствата. Кај Србија и Црна Гора, каде минималната плата се утврдува во нето-износ, Евростат прво пресметува теоретски бруто-износ.

Тоа е корисна и методолошки валидна споредба. Таа покажува колкава релативна вредност има бруто-минималната плата во економии со различни цени. Но не покажува колку пари навистина му остануваат на работникот, ниту како живеат пензионерите, невработените, семејствата со деца, вработените со просечна плата или домаќинствата што отплаќаат кредит и плаќаат кирија.

Токму тука се прави замената на тези. Наместо да каже дека „македонската бруто-минимална плата коригирана според цените е повисоко рангирана“, Мицкоски зборува за „куповната моќ на граѓаните“. Минималната плата на еден дел од вработените се претвора во показател за целата држава.

Селективна е и формулацијата дека Македонија е „пред сите земји од регионот“. Во Евростатовата графика одделно се прикажани само земјите кандидати што имаат единствена национална минимална плата. Босна и Херцеговина и Косово воопшто не се опфатени во споредбата, бидејќи Евростат не ги води како држави со национална законска минимална плата.

Доколку под „регион“ се подразбираат само Србија, Црна Гора и Албанија, тврдењето е точно за овој единствен показател. Доколку во регионот се вклучат Хрватска и Словенија, Македонија не е прва. Двете држави имаат значително повисока минимална плата и во PPS. Евростатовата графика не дава основа за општото тврдење дека Македонија е пред „сите“ соседни или балкански земји.

Уште поголем проблем е обидот оваа табела да се претстави како доказ за напредокот во последните три или четири години. Извештајот на Евростат е пресек на состојбата на 1 јули 2026 година. Тој ги споредува истите плати на два начина: прво номинално во евра, а потоа по корекцијата со цените.

Во дел од домашните објави беше наведено дека Македонија „напредувала за осум места“, од 24. на 16. позиција. Но тоа не е напредок низ времето. Тоа е промена на позицијата кога истата минимална плата од евра ќе се претвори во PPS. Македонија не се искачила осум места од 2022 до 2026 година, туку во една иста табела е повисоко рангирана кога ќе се земат предвид пониските домашни цени.

Со други зборови, пониското ценовно ниво ја подобрува позицијата на Македонија во PPS. Тоа не е автоматски доказ дека граѓаните станале побогати, ниту дека промената е резултат на политиките на актуелната Влада.

Пониските цени во дел од услугите често се последица и на ниските плати. Кафулињата, фризерските услуги, поправките, угостителството и другите трудоинтензивни дејности се поевтини токму затоа што работната сила е поевтино платена. Кога тие цени ќе влезат во пресметката, минималната плата добива повисока вредност во PPS. Работникот, сепак, и натаму добива 26.046 денари на сметка.

Доколку наместо минималната плата се погледне показателот што е поблизок до реалниот материјален стандард, сликата е поинаква. Евростат ја користи фактичката индивидуална потрошувачка по жител, која ги опфаќа производите и услугите што домаќинствата навистина ги користат, вклучувајќи ги и здравствените и образовните услуги обезбедени од државата.

Во 2025 година фактичката индивидуална потрошувачка во Македонија изнесувала 50 проценти од просекот на ЕУ. Србија била на 57 проценти, а Црна Гора на 71 процент. Албанија била на 48, а Босна и Херцеговина на 44 проценти. Значи, според показателот што е посоодветен за материјалната благосостојба, Македонија не е пред целиот регион, туку значително заостанува зад Србија и Црна Гора.

Слична е состојбата и со БДП по жител приспособен според куповната моќ. Македонија во 2025 година била на 43 проценти од европскиот просек, исто колку Албанија, но зад Србија со 52 и Црна Гора со 54 проценти.

Домашните податоци дополнително покажуваат зошто една PPS-табела не може да биде доказ дека граѓаните живеат добро. Минималната нето-плата изнесува 26.046 денари, додека синдикалната минимална кошница за јуни достигнала 68.654 денари. За домаќинство што плаќа кирија, трошокот е проценет на 84.024 денари. Тоа значи дека за основните потреби се потребни околу 2,6 минимални плати, а со изнајмен стан повеќе од 3,2 минимални плати.

Мицкоски практично ја повторува истата статистичка операција што претходно ја употреби гувернерот Трајко Славески. Славески ја претставуваше бруто-минималната плата изразена во PPS како доказ дека македонскиот работник може да купи повеќе од работниците во низа европски држави. Анализата на актуелните податоци покажа дека тој индикатор не ги опфаќа нето-примањата, даноците, кириите, семејните околности и структурата на трошоците на најсиромашните домаќинства.

И кај гувернерот и кај премиерот проблемот не е во бројката на Евростат. Проблемот е во тоа што бројката добива значење што Евростат не ѝ го дал.

Точно е дека македонската бруто-минимална плата има повисока вредност во PPS од минималците во Србија, Црна Гора и Албанија. Не е точно дека од тоа произлегува оти македонските граѓани имаат најголема куповна моќ во регионот. Последните податоци за фактичката потрошувачка ја ставаат Македонија на половина од европскиот просек, зад Србија и далеку зад Црна Гора.