Skip to content
Пожарите во Македонија повторно ја отворија истата болна дилема уште на почетокот на мај: дали државата ја дочека новата сезона поподготвена од лани, или и ова лето ќе го помине во трка по пламенот? Денешните пожари во поширокото скопско подрачје, кај Шуто Оризари и Визбегово, каде гореа отпад, индустриска опрема и складирани стари возила, не се само локален инцидент со густ чад над градот, туку предупредување дека огнената сезона повеќе не почнува во јули. Таа веќе е тука.
ОГНОТ НЕ ЧЕКА ЛЕТО
Минатата 2025 година покажа дека пожарите во Македонија не се повеќе само прашање на високи температури, туку на институционална издржливост, урбан хаос, запуштени депонии, сува вегетација, човечка негрижа и недоволно одржуван простор. Според проценките засновани на системот EFFIS, во Македонија во 2025 година биле евидентирани околу 82 поголеми пожари, со над 31.000 хектари зафатена површина. Тоа се пожари од размер што го гледа сателит, не секоја мала интервенција на терен. Истовремено, домашните податоци покажуваат далеку поширока слика: од 1 април до 29 септември 2025 година биле регистрирани 2.080 пожари на отворен простор.
Разликата меѓу овие бројки не е противречност, туку суштината на проблемот. Едното е мапирање на поголеми пожари, најчесто над околу 30 хектари, а другото е домашна оперативна евиденција на пожари на отворен простор. Токму затоа 2025 треба да се чита на две нивоа: како година на големи опожарени површини, но и како година на секојдневни, повторливи, исцрпувачки интервенции што ги трошат пожарникарите, локалните служби, шумските претпријатија, полицијата, Армијата и доброволците.
ДЕН СО НАЈМНОГУ ПОЖАРИ ВО 2025 ГОДИНА
Најалармантниот пресек од ланската сезона дојде на 10 јули 2025 година, кога биле активни девет пожари на отворен простор од вкупно 63 регистрирани во претходниот ден. Четири биле под контрола, еден локализиран, а 49 изгаснати. Гореле ниска вегетација, депонија, мешана шума, дабова шума, грмушки и нискостеблеста шума во повеќе општини, од Скопскиот регион до Македонски Брод, Прилеп, Чашка, Дојран, Делчево, Виница, Крива Паланка и Желино.
Тој ден јасно покажа дека Македонија не се соочува само со еден голем пожар, туку со мрежа од жаришта што се појавуваат истовремено. Таквиот распоред ја менува логиката на справување: ресурсите не се насочуваат кон една линија на огнот, туку се распарчуваат на повеќе локации, често на непристапни терени, со силен ветер, суво гориво и ограничени воздушни капацитети.
КРИЗНА СОСТОЈБА КАКО ПРИЗНАНИЕ НА СЛАБОСТА
На 8 јули 2025 година Владата прогласи кризна состојба во траење од 30 дена поради зголемената појава на пожари, сложениот терен, високите температури, силните ветрови и ризикот за животната средина. Тоа овозможи координирано вклучување на Армијата, полицијата, противпожарните служби, ЦУК, ДЗС и локалните самоуправи. Но кризна состојба во пожарна сезона не е само административна мерка. Таа е сигнал дека редовниот систем не бил доволен за размерот на заканата.
Следниот ден, поради сериозноста на состојбата, беше активиран и европскиот механизам за цивилна заштита. Барањето за помош, особено за воздухоплови, ја потврди старата слабост на македонскиот систем: кога пожарите се истовремени, домашните капацитети брзо се приближуваат до својот лимит.
ШТО ИЗГОРЕ ВО 2025?
Пожарите во 2025 година не оставија само црни површини. Тие оставија загубена шума, уништена ниска вегетација, оштетени пасишта, деградирани почви, загаден воздух, затворени патишта, локални евакуации, исцрпени екипи и нови трошоци за државата. На планината Готен, според првичните проценки изнесени на терен, биле зафатени околу 5.000 хектари, од кои околу 2.300 во Василево и околу 1.000 во Берово, додека за Радовиш тогаш сè уште се утврдувала точната површина. Таму особено болна беше штетата во беровско, каде била зафатена висококвалитетна букова шума.
Во август, пожарот во „Јасен“ ја отвори и другата димензија на кризата: пожарите не ги уништуваат само шумите, туку го прекинуваат и движењето. Регионалниот пат Р1106 Македонски Брод – Скопје беше затворен за сообраќај поради пожар во подрачјето на „Јасен“, што покажува колку брзо еколошката криза станува транспортен, безбедносен и економски проблем.
ЧОВЕЧКИОТ ФАКТОР КАКО НАЈОПАСНО ГОРИВО
Во 2025 година пожарите ретко можеа да се објаснат само со жешко време. Од 1 април до 29 септември биле приведени 60 лица и поднесени 36 кривични пријави поврзани со пожари на отворен простор. Властите повеќепати изразија сомнежи дека дел од пожарите биле подметнати или предизвикани од негрижа, а во јули беше воведена и повеќемесечна забрана за движење во шуми.
Ова е најважната лекција од 2025 година: пожарите во Македонија не се само природна непогода. Тие се последица на човечко однесување, лоша контрола, отпад на несоодветни локации, палење стрништа, диви депонии, недоволно одржувани шумски патишта и систем што најчесто реагира кога огнот веќе станал видлив од километри.
ДЕПОНИИТЕ КАКО УРБАНИ ПОЖАРНИ БОМБИ
Денешните пожари во скопскиот појас меѓу Шуто Оризари и Визбегово го покажуваат токму тоа. Кога гори отпад, стара механизација или складирани возила, ризикот не е само пламенот. Ризикот е чадот, токсичниот воздух, близината до населени места, можноста огнот да премине на други објекти и фактот дека такви локации често функционираат како хронични жаришта. Според денешните информации, кај Шуто Оризари била пријавена запалена машина за мелење железо, а во Визбегово пожарот зафатил приватен имот со складирани стари автомобили.
Овие пожари не се шумски, но се дел од истата национална приказна. Македонија има пожарен проблем и во шумите и во урбаните рабови. Една искра во сува шума и една искра на депонија создаваат различна штета, но ја активираат истата институционална слабост: недоволна превенција пред да се појави чадот.
ЕВРОПА ВЕЌЕ ВЛЕЗЕ ВО НОВА НОРМАЛНОСТ
Македонија не е изолиран случај. Во 2025 година Европа ја доживеа најдеструктивната пожарна сезона откако се водат евиденции во EFFIS. Во Европската Унија изгореле 1.079.538 хектари, а кога се вклучува поширокиот простор што го следи EFFIS, Европа, Блискиот Исток и Северна Африка достигнале 2.242.195 хектари опожарена површина. Во ЕУ биле мапирани 7.783 пожари во 25 од 27 земји членки.
За Западен Балкан, проценките за 2025 година зборуваат за околу 225.000 хектари изгорена површина и повеќе од 430 големи пожари. Македонија, со над 31.000 хектари зафатена површина и околу 82 поголеми пожари, не беше најтешко погодената земја во регионот, но беше доволно погодена за да стане јасно дека пожарите се структурен ризик, а не сезонска непријатност.
ДАЛИ СМЕ ПОДГОТВЕНИ?
Одговорот, по 2025 година и по денешните пожари во Скопје, не може да биде едноставно „да“. Македонија има пожарникари, пилоти, шумари, доброволци и институции што во критични денови успеваат да спречат уште поголема катастрофа. Но подготвеност не се мери само по тоа колку брзо ќе се изгасне пожарот. Се мери по тоа дали тој воопшто ќе избувне, дали ќе се открие рано, дали ќе има прооден шумски пат, дали депонијата е затворена или оставена да чека искра, дали локалните штабови имаат механизација, дали опремата е сервисирана, дали шумите се набљудуваат и дали казните навистина одвраќаат.
Пожарната сезона во 2026 година почнува со истото прашање што остана по пепелта од 2025: ќе продолжиме ли да се подготвуваме откако ќе изгори, или конечно ќе го поместиме системот пред пламенот?