Ребалансот низ бројки: кои институции добиваат најмногу, а кои остануваат со помалку?

Ребалансот на Буџетот за 2026 година носи дополнителни 11,6 милијарди денари расходи, но распределбата покажува дека парите не се зголемуваат рамномерно во сите институции. Најголемите дополнителни износи се насочуваат кон животната средина, социјалната политика, транспортот, образованието и земјоделството, додека Владата, одбраната и дел од државните агенции остануваат со помали буџети.

Вкупните приходи се ревидираат од 374,9 на 379,5 милијарди денари, а расходите од 414,2 на 425,8 милијарди денари. Бидејќи расходите растат побрзо од приходите, буџетскиот дефицит се зголемува за нешто повеќе од седум милијарди денари и достигнува 46,3 милијарди денари, односно 4,1 отсто од проектираниот БДП.

Кога распределбата ќе се погледне по институции, најголем добитник е Министерството за животна средина и просторно планирање. Неговиот буџет се зголемува за 2,41 милијарди денари, или за 54,3 отсто, и достигнува 6,86 милијарди денари. Најголем дел од растот е наменет за третман на отпадни води, управување и заштита на водите, подобрување на квалитетот на воздухот и инфраструктурни проекти во општините. Само за третман на отпадни води се предвидени дополнителни 1,61 милијарда денари.

Министерството за социјална политика, демографија и млади добива дополнителни 1,95 милијарди денари, со што неговиот вкупен буџет се искачува на 83,3 милијарди денари. Најголем дел од парите, околу 1,59 милијарди денари, се наменети за повисоки социјални надоместоци. Повеќе средства има и за социјални услуги, центрите за социјална работа и инфраструктурни проекти во општините.

Сепак, во истиот ресор се намалуваат средствата за изградба, опремување и одржување објекти за детска заштита за околу 50 милиони денари, додека надоместоците за детска заштита се пониски за околу 15 милиони денари. Тоа значи дека социјалниот дел од ребалансот е насочен повеќе кон тековни исплати и услуги, а помалку кон нови објекти за детска заштита.

Министерството за транспорт добива 1,81 милијарда денари повеќе и ќе располага со околу 15,2 милијарди денари. Дополнителни 743 милиони денари се насочуваат кон железничката инфраструктура, а 665 милиони денари кон инфраструктурни проекти во општините. Истовремено, средствата за проектот за локални патишта се намалуваат за околу 49 милиони денари, а буџетот за автобуси за јавен градски превоз е понизок за 63 милиони денари.

Оваа распределба покажува приоритет кон железницата и општинските капитални проекти, но не и кон сите форми на локален транспорт. Ефектот врз граѓаните ќе зависи од тоа во кои општини ќе завршат капиталните дотации и колку брзо проектите ќе влезат во реализација.

Буџетот на Министерството за образование и наука се зголемува за 1,4 милијарди денари и достигнува 47,2 милијарди денари. За студентскиот стандард се предвидени дополнителни 436 милиони денари, за инклузивно образование 140 милиони денари, а за регионалните центри за стручно образование и обука 185 милиони денари.

Повеќе средства се обезбедуваат и за Универзитетот „Мајка Тереза“, како и за енергетска рехабилитација на студентските домови. Од друга страна, средствата за реконструкција на основните и средните училишта се намалуваат за вкупно 25 милиони денари, додека буџетите на неколку државни универзитети се коригираат надолу.

Министерството за здравство добива 573 милиони денари повеќе, односно неговиот буџет расте на 8,14 милијарди денари. Околу 300 милиони денари се наменети за реконструкција и доградба на јавните здравствени установи, а значителен раст има и кај Државниот санитарен и здравствен инспекторат.

Но, најголемиот дел од зголемувањето не оди директно во програмите за лекување. Тековниот трансфер кон Фондот за здравствено осигурување останува на 3,5 милијарди денари, а средствата за лекување ретки болести не се менуваат. Затоа, непосредниот ефект за пациентите ќе зависи од тоа дали инвестициите во објекти и опрема ќе ја подобрат достапноста и квалитетот на услугите.

Меѓу поголемите добитници е и Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој, чиј буџет се зголемува за 1,33 милијарди денари. Министерството за земјоделство добива уште 300 милиони денари, главно за водостопанство и наводнување. Истовремено, интервентниот фонд за земјоделството се намалува за 100 милиони денари, што значи дека повеќе пари се насочуваат кон редовни програми и инфраструктура, а помалку кон итни интервенции.

Управата за јавни приходи е еден од помалку видливите, но најголеми институционални добитници, со зголемување од 1,15 милијарди денари. Најголемиот дел од растот е во субвенции и разни трансфери, додека средствата за даночниот информациски систем се намалуваат за 160 милиони денари. Министерството за економија и труд добива дополнителни 440 милиони денари.

На спротивната страна, разделот Влада на Република Северна Македонија се намалува за 1,05 милијарди денари, или за 23,9 отсто. Кратењето најмногу доаѓа од програмата за економски развој и укинувањето на 1,2 милијарди денари планирани за унапредување на деловните активности. Паралелно, за информатичката поддршка на Владата се додаваат 170 милиони денари.

Министерството за одбрана останува со 526 милиони денари помалку. Намалувањата се концентрирани кај изградбата и реконструкцијата на објекти и кај дел од модернизацијата, иако издвојувањата за интеграцијата во НАТО се зголемуваат. Државниот завод за статистика губи 193 милиони денари, Агенцијата за задолжителни нафтени резерви 150 милиони, а буџетот на Собранието се намалува за 89 милиони денари.

Клучната развојна промена е зголемувањето на капиталните расходи. Тие растат за околу 5,8 милијарди денари, или 14,5 отсто, и достигнуваат речиси 46 милијарди денари. Најмногу се зголемуваат средствата за други градежни објекти, капиталните дотации до општините, опремата и машините и капиталните субвенции.

Но, ребалансот истовремено ги намалува активните мерки за вработување за околу 126 милиони денари и надоместоците за невработени за 100 милиони денари. Тековните трансфери кон општините се пониски за околу 193 милиони денари, додека капиталните дотации растат. Со тоа, општините добиваат повеќе пари за конкретни инвестиции, но нешто помалку простор за тековно финансирање.

Фискалниот бројач на Министерството за финансии покажува дека до 10 јули биле реализирани 19,63 милијарди денари капитални расходи, или 48,93 отсто од првичниот план. Во однос на новиот, зголемен план од околу 45,94 милијарди денари, досегашната реализација би изнесувала приближно 42,7 отсто. До крајот на годината за реализација остануваат повеќе од 26 милијарди денари капитални расходи.