Skip to content
Ребалансот на буџетот повторно го отвори најчувствителното економско прашање во Македонија: ќе има ли пари за платите, не само формално да се исплатат, туку реално да вредат повеќе во месец кога трошоците растат побрзо од трпението на работниците. Министерството за финансии тврди дека буџетот е ликвиден, дека редовно се сервисираат платите, пензиите и обврските кон економијата, и дека со ребалансот нема да бидат засегнати ставките за економски раст и мерките за поддршка на граѓаните.
Но токму тука почнува вистинската дилема. Ако ребалансот е само техничко прекројување на државната каса, тогаш јавноста ќе добие нова табела со исти проблеми. Ако е реална фискална корекција, тогаш Владата мора јасно да покаже каде ќе штеди, што ќе заштити и како ќе обезбеди простор за платите без да го турка товарот врз работниците.
Министерството најавува внимателна и фазна фискална консолидација, со цел дефицитот постепено да се спушти кон 3 проценти од 2028 година, додека јавниот долг во првиот квартал од 2026 година, според објавените податоци, изнесува 10,747 милијарди евра или 59,7 проценти од БДП. Тоа е сериозен сигнал дека државата нема бесконечен простор за нови ветувања, но и дека секое кратење мора да биде политички и социјално оправдано.
Проблемот е што граѓаните не ја чувствуваат економијата преку фискални стратегии, туку преку сметки, храна, кирија, гориво и плата што сè побрзо исчезнува. Државниот завод за статистика објави дека инфлацијата во април 2026 година, во однос на март, изнесува 1,3 проценти, а во однос на април 2025 година трошоците на животот се зголемени за 5,7 проценти. Во истиот месец транспортот пораснал за 10,1 процент, а храната и безалкохолните пијалаци за 0,7 проценти на месечно ниво.
На хартија, просечната нето-плата во февруари 2026 година изнесувала 46.159 денари и била повисока за 7,2 проценти во однос на февруари 2025 година. Но просекот не ја кажува целата приказна, затоа што најголемиот притисок го чувствуваат оние кај кои платата е блиску до минималната, а трошоците се далеку над неа.
ССМ објави дека синдикалната минимална кошница во април 2026 година изнесува 68.797 денари, што е за 979 денари повеќе од март и за 3.305 денари повеќе од почетокот на годината. Истовремено, синдикатот наведува дека минималната плата изнесува 26.046 денари, а само делот за храна и пијалаци во кошницата е 26.085 денари, што значи дека една минимална плата не е доволна ни за основната прехрана.
Затоа прашањето за ребалансот не е само дали државата ќе ги исплати платите. Прашањето е дали ќе има политика што ќе спречи платите да се претворат во административна бројка без реална куповна моќ. Рацин.мк веќе предупреди дека Буџетот за 2026 година се претставува како развоен, но структурата покажува доминација на тековни расходи и далеку помал простор за капитални инвестиции, што ја отвора дилемата дали развојот е реална стратегија или само фискална реторика.
Во претходните анализи, Рацин.мк укажа и дека раното трошење на дефицитот ја стеснува маневарската зона на Владата. Ако за само неколку месеци се троши голем дел од планираниот дефицит, тогаш ребалансот веќе не е козметичка операција, туку тест за тоа дали буџетот бил реално испланиран и дали државата има контрола врз сопствените приоритети.
Конструктивниот излез не е во празно ветување дека „пари ќе има“, ниту во механичко кратење што ќе го погоди јавниот сектор, образованието, здравството или социјалната заштита. Ребалансот треба јавно да покаже колку средства се обезбедени за редовни плати, колкав е реалниот простор за усогласување, кои непродуктивни расходи ќе се намалат и дали може да се направи модел со кој државата ќе помогне кај работодавачите што не можат веднаш да го издржат растот на трошокот за труд.
Владата има право да биде внимателна со дефицитот и долгот. Но внимателноста не смее да стане изговор за одложување на платите, а фискалната консолидација не смее да се претвори во консолидација врз грбот на работниците. Ако ребалансот навистина треба да биде економски одговор, тогаш мора да почне од едноставното прашање што секое семејство веќе си го поставува: колку од платата останува по првата недела од месецот.
