Skip to content
Нова пукнатина се отвори во односите меѓу САД и европските сојузници, откако интерна преписка во Пентагон отворила опции за казнување на членки на НАТО што, според Вашингтон, не дале доволна поддршка за американските операции во војната со Иран. Меѓу идеите што циркулирале на високо ниво се спомнуваат и суспендирање на Шпанија од важни позиции во НАТО, како и преиспитување на американската дипломатска поддршка за британското право над Фокландските Острови.
Станува збор за внатрешен мејл, а не за официјална одлука на американската администрација. Но тежината на документот е во тоа што покажува колку длабоко стигнала фрустрацијата во Вашингтон кон европските партнери, особено по одбивањето на дел од нив да дадат пристап до бази, воздушен простор и логистичка поддршка за операциите против Иран. Во истата преписка, според американски официјален извор за Ројтерс, таквиот пристап бил опишан како „апсолутен минимум“ што се очекува од сојузници во НАТО.
Најмногу се спомнува Шпанија. Според информациите, американската страна била особено незадоволна од одлуката на Мадрид да не дозволи нејзините бази и воздушен простор да се користат за напади врз Иран, иако на шпанска територија се наоѓаат две клучни американски воени точки — базата Рота и воздухопловната база Морон. Токму затоа во внатрешната анализа се појавила и опција Шпанија да биде оттурната од важни или престижни позиции во Алијансата, како симболична, но политички силна порака.
Шпанскиот премиер Педро Санчез реагираше внимателно, но јасно, велејќи дека неговата влада не работи според мејлови, туку според официјални документи и формални позиции на американската влада. И претходно шпанската дипломатија предупредуваше дека изјавите од Вашингтон за НАТО ја туркаат Европа да размислува за сопствени безбедносни алтернативи и за посамостојна одбранбена политика.
Покрај Шпанија, во документот е отворено и уште едно чувствително прашање — британскиот суверенитет над Фокландските Острови. Според истата информација, Пентагон разгледувал можност САД да ја преиспитаат дипломатската поддршка за британската позиција околу островите, кои Аргентина и натаму ги смета за свои. Тоа е една од најделикатните симболички точки во британската надворешна политика, бидејќи токму околу Фокландите Лондон и Буенос Аирес во 1982 година водеа кратка, но крвава војна.
Овој потег има и дополнителна политичка позадина. Доналд Трамп во последните недели отворено ги напаѓа европските сојузници поради тоа што не се приклучиле на американската стратегија околу Иран и Ормускиот теснец. Тој јавно кажа дека размислува и за американско повлекување од НАТО, а министерот за одбрана Пит Хегсет одби недвосмислено да ја потврди американската приврзаност кон членот 5, односно принципот дека напад врз една членка е напад врз сите.
Во пракса, тоа значи дека спорот повеќе не е само околу Иран. Сега веќе се отвора прашањето дали Трамповата администрација го гледа НАТО како сојуз на взаемна обврска или како договор во кој Вашингтон очекува политичка и воена послушност кога ќе побара поддршка. Во таа логика, казнувањето на Шпанија и притисокот врз Британија не би биле само реакција на еден конфликт, туку порака до цела Европа дека американската заштита повеќе нема да биде безусловна. Ова е аналитички заклучок заснован врз изјавите на Трамп, Хегсет и содржината на објавената интерна преписка.
Засега нема официјална потврда дека САД навистина ќе тргнат кон такви чекори, ниту е јасно дали воопшто постои јасен механизам за „суспензија“ на земја од НАТО на начин како што се спомнува во мејлот. Но и без формална одлука, самото отворање на такви опции веќе произведе ефект: Европа повторно гледа дека кризата во односите со Вашингтон не е само реторика, туку може да се претвори и во притисок врз самата структура на Алијансата.
Во момент кога војната со Иран ја продлабочи трансатлантската нервоза, а Европа веќе зборува за сопствена одбрана и стратешка автономија, ваквите сигнали од Пентагон не изгледаат како изолиран инцидент. Тие повеќе личат на нова фаза во која САД почнуваат да го мерат НАТО не според историјата на сојузништвото, туку според моменталната подготвеност на секоја членка да застане зад американската воена агенда.