Растечка тензија, растечки цени на енергијата: Кој ќе ја плати цената?

Ескалацијата на воениот конфликт меѓу Израел, САД и Иран веќе предизвика значителни потреси на глобалните енергетски пазари. По уличните напади и воздушните удари, цената на суровата нафта скокна над 10%, достигнувајќи околу 80 долари за барел, а анализите предупредуваат дека ако ситуацијата се влоши, цената може да надмине 100 долари за барел поради страв од прекини во снабдувањето, проценива Ројтерс.

Причина за ова е стратешкиот појас низ Ормускиот теснец (Strait of Hormuz), најзначајната морска рута за извоз на нафта – низ него поминува речиси една петтина од светскиот снабдувачки волумен. Доколку оваа рута биде делумно или целосно затворена поради воени закани или блокади, изгубени милиони барели на дневно ниво би се отсликале во силни скокови на цени, оценува британски Гардијан.

Економија во непозната територија

Експертите предупредуваат дека растечките цени на енергенсите имаат широки ефекти врз економиите ширум светот. Овој вид енергетска криза обично значи дека компаниите плаќаат повеќе за транспорт, производство и логистика, а тие трошоци често се пренесуваат на потрошувачите преку повисоки цени на стоките и услугите.

Во најлоши сценарија, како што проценува Светска банка, ако конфликтот предизвика значително намалување на глобалната нафта понуда (на пример за 6–8 милиони барели дневно), цените би можеле да пораснат и до 140–157 долари за барел, што би имало инфлаторно „удар“ врз глобалните економии – особено кај земјите кои увезуваат енергија.

Инфлација, бавен раст и неизвесни пазари

Економски аналитичари укажуваат дека енергетската криза од конфликтот може да ја повлече целиот свет кон повторување на сценаријата од 1970-тите, кога нафтените шокови предизвикаа растечки инфлациски притисоци и забавување на економскиот раст. Потенцијалните ефекти вклучуваат:

• Брз пораст на инфлацијата: Порастот на цената на нафтата би се префрлил на цените на транспортот и храната, што значи повисоки животни трошоци за домаќинствата.
• Бавење на економскиот раст: Компаниите може да ги одложат инвестициите и да го намалат производството поради повисоки трошоци за енергија и неизвесни услови.
• Финансиски пазари во шок: Волатилноста би можела да значи падови на акциите во ризичните сектори и пораст на „безбедни“ инвестиции како злато или државни обврзници.

Најранливите економии

Последиците би биле најостри во нафтено-увозни земји кои зависат од стабилно снабдување за своите индустрии и домаќинства. Во развојните и ниско-доходните економии, исто така постои ризик од криза на девизни резерви, бидејќи повисоките цени на енергијата значат повеќе расходи за увоз, што може да доведе до валутни притисоци и финансиски нестабилности.

Најголем удар би претрпеле економиите што увезуваат нафта и гас. Повисоките цени значат зголемен трговски дефицит, притисок врз девизните резерви, а како подалечна последица и слабеење на националните валути.

За малите и енергетски зависни економии – особено во Европа и Азија – продолжен конфликт би значел нов циклус на поскапувања, буџетски притисоци и социјално незадоволство.

Заклучок – предупредување за иднината

Доколку конфликтот продолжи со сегашниот интензитет или се прошири на други клучни нафтени производители или инфраструктурни точки, светската економија ризикува сериозен удар: инфлациски притисоци, намален раст, зголемена невработеност и зголемена нестабилност на финансиските пазари. Експертите по енергија и економија предупредуваат дека колку подолго конфликтот трае, толку потежок ќе биде „економскиот отскок“ по кризата.