Непроширувањето ќе ја чини ЕУ повеќе од нови членки

Европскиот парламент испрати јасна политичка порака дека цената на застојот во проширувањето може да биде повисока од цената за прием на нови членки. Во извештајот усвоен на 11 март со 385 гласа „за“, 147 „против“ и 98 „воздржани“, пратениците оценија дека проширувањето е стратешки одговор на новата геополитичка реалност и витална инвестиција во безбедноста и стабилноста на Унијата. Во истиот документ се наведува дека непроширувањето носи ризик од создавање геополитички сиви зони подложни на антагонистичко странско влијание.

Со тоа Брисел практично признава дека прашањето за нови членки веќе не е само технички преговарачки процес, туку безбедносна и политичка сметка за цела Европа. Во образложението на извештајот се вели дека руската агресија врз Украина и пошироките геополитички потреси покажале оти стагнацијата во проширувањето отвора вакуум што го користат Русија, Кина и други штетни неевропски актери. Пораката е дека секое одлагање има цена, и тоа не само за земјите кандидати, туку и за самата ЕУ.

Европратениците истовремено не нудат празен политички оптимизам. Напротив, тие нагласуваат дека пристапувањето мора да остане строго според заслуги, да биде реверзибилно и без кратенки кога станува збор за владеење на правото, демократски реформи, слобода на медиумите, независно судство, права на малцинствата и борба против корупцијата. Тоа значи дека проширувањето не се претставува како подарок, туку како стратешка инвестиција што мора да биде обезбедена со длабоки и трајни реформи во земјите кандидати.

Во расправата околу документот, еврокомесарката за проширување Марта Кос порача дека во Унијата нема место за држави што би ја поткопувале одвнатре, нагласувајќи дека идните членки мора да бидат силни и отпорни демократии способни да се спротивстават на токсичното влијание на Русија и на други надворешни центри. Таа дополнително предупреди дека статусот на „фаворит“ не гарантира никаква привилегирана патека, со што јасно стави до знаење дека политичката волја за проширување оди рака под рака со построги проверки за демократска издржливост.

Извештајот посебно ги нотира Црна Гора и Албанија како држави што веќе поставиле амбициозни рокови за завршување на преговорите, до крајот на 2026 и 2027 година. Во исто време, Европскиот парламент бара Унијата да ги отстранува и сопствените внатрешни блокади таму каде што кандидатите покажуваат реален реформски напредок. Во таква рамка, пораката е двојна: ЕУ сака проширување, но сака проширување што ќе ја засили, а не ќе ја ослаби одвнатре.

За Македонија, ова е важен сигнал во време кога процесот на евроинтеграција останува заглавен меѓу формалната поддршка од Брисел и реалните политички блокади. Новиот извештај покажува дека во европските институции сѐ поотворено преовладува ставот дека одолговлекувањето не е неутрална состојба, туку трошок што со време може да стане поголем и од самото проширување. Тоа е порака дека празнината на Балканот не останува празна долго, туку брзо се полни со влијанија што ЕУ веќе ги смета за ризик.