Skip to content
Хормуз повторно затворен, а цената на новата криза може да ја почувствуваат и граѓаните далеку од Персискиот Залив, вклучително и во Македонија. Иран вчера повторно го затвори Ормускиот Теснец и, според АП, било пукано кон бродови што се обиделе да поминат, како одговор на американската блокада на иранските пристаништа. Во исто време, Рпјтерс објави дека американските сили досега вратиле 23 бродови кон Иран, што ја прави кризата не само воена и дипломатска, туку и директно енергетска.
Причината зошто светот повторно гледа во Хормуз е едноставна: тоа е тесен морски премин со огромна економска тежина. Според Меѓународната агенција за енергија, низ Ормускиот Теснец во 2025 година минувале околу 20 милиони барели сурова нафта и нафтени производи дневно, што го прави еден од најважните енергетски коридори во светот. Околу една четвртина од светската поморска трговија со нафта минува низ овој премин, а алтернативните рути имаат ограничен капацитет. Затоа секоја блокада таму веднаш се претвора во нервоза на берзите, во повисока ризична премија и во страв од нов ценовен удар.
Оваа криза е особено опасна затоа што доаѓа по кратко олеснување. Само еден ден претходно, повторното отворање на теснецот ги турна цените на нафтата надолу, но новото иранско ограничување и пукотниците кон бродови ја вратија неизвесноста. АП наведува дека Иран повторно го ставил теснецот под „строга контрола“ и дека ќе продолжи да го блокира транзитот додека американската блокада останува на сила. Тоа значи дека пазарот не гледа стабилно решение, туку дневна игра на закани, пропуштени бродови, воени пораки и можни преговори.
За Македонија, ова не значи дека бензинот и дизелот мора веднаш утре да поскапат, но значи дека ризикот повторно се враќа во пресметките. Домашните цени не се менуваат автоматски во истиот момент кога ќе се затвори некој светски поморски коридор, бидејќи Регулаторната комисија ги утврдува највисоките малопродажни цени според методологија, движењето на дериватите, курсот и пресметковниот период. Но кога ваква криза трае повеќе денови, притисокот се пренесува низ целиот синџир: од суровата нафта, преку дериватите, до транспортот и крајните трошоци. Последната одлука на РКЕ од 14 април веќе покажа дека цените може да се коригираат според движењата на пазарот, а измените во правилата од март отворија можност регулаторот да реагира и порано од редовниот понеделнички ритам.
Најголемата опасност за обичниот потрошувач не е само цената на горивото на пумпите. Ако нафтата повторно тргне нагоре, ударот може да се пренесе и врз транспортните трошоци, доставата, храната, индустриското производство и инфлациските очекувања. Во земја што голем дел од производите ги увезува, секое поскапување на транспортот брзо станува дел од цената на полиците. Затоа Хормуз не е далечна точка на мапата, туку место од кое може да почне нов бран поскапувања што ќе стигне до домашниот буџет.
Во моментов клучното прашање е колку долго ќе трае блокадата и дали дипломатските канали ќе успеат да ја намалат тензијата пред пазарите повторно да ја вградат кризата во цените. Ако теснецот остане под контроли, такси, воени проверки и ризик од пукотници, нафтата ќе остане нервозна, а секоја наредна одлука на Регулаторната ќе се чита како тест дали глобалниот шок веќе стигнал до Македонија. Ако, пак, Вашингтон и Техеран најдат брзо решение, дел од притисокот може да се смири пред да се претвори во нов ценовен удар. Засега, Хормуз повторно е местото каде што една геополитичка криза почнува да личи на сметка што може да ја платат сите.