18 месеци без правда за падот на надстрешницата во Нови Сад

Падот на надстрешницата во Нови Сад и по 18 месеци останува без целосен судски епилог, иако трагедијата на Железничката станица на 1 ноември 2024 година однесе 16 животи, ја потресе Србија и стана симбол на сомнежите за корупција, институционална одговорност и политичка заштита на моќните.

Анкетната комисија за испитување на одговорноста за уривањето на надстрешницата денес одржа прес-конференција под наслов „Закон или тој: надстрешницата, 18 месеци без епилог“, на која беше оценето дека Србија, наместо да се приближува кон утврдување на одговорноста, сè повеќе се оддалечува од правдата за жртвите.

Професорот на Правниот факултет во Белград, Танасије Маринковиќ, според N1, изјави дека Комисијата смета оти уривањето било последица на низа настани за кои постои основано сомнение дека се поврзани со организирана криминална група. Тој го постави прашањето дали во Србија постои закон, или законот е само она што владејачката политичка волја ќе го одлучи.

Трагедијата во Нови Сад почна како градежна несреќа, но брзо прерасна во најголем политички и општествен потрес во Србија во последните години. Надстрешницата на реконструираната железничка станица се урна врз луѓе пред објектот, а јавноста потоа бараше одговори за реконструкцијата, дозволите, надзорот и политичката одговорност. Обвинителството поднело обвинение против 13 лица, меѓу кои и поранешниот министер за градежништво, инфраструктура и транспорт Горан Весиќ, но обвинението сè уште минува низ судска проверка.

Анкетната комисија тврди дека не се работи само за бавна постапка, туку за активна одбрана на одговорните. Според Маринковиќ, во таквата одбрана, како што пренесува N1, учествуваат законодавната, извршната и судската власт, обвинителството и дел од медиумите. Тоа е тешко обвинување, но и јасна политичка порака: Комисијата смета дека случајот повеќе не е само правосуден предмет, туку тест за тоа дали институциите можат да постапуваат против системот што ги контролира.

Поранешната судијка на Врховниот суд, Радмила Драгичевиќ Дичиќ, предупреди дека жртвите не се само загинатите и повредените, туку и нивните семејства. Таа оцени дека по 18 месеци опструкции и манипулации, жртвите стануваат сè поневидливи, додека на улиците на Србија се појавуваат нови жртви преку тепани студенти, приведени граѓани, заплашувања и незаконски постапки.

Во правниот дел, Комисијата посочи дека постојат три кривични постапки. Едната е во Нови Сад, каде обвинението веќе вторпат се преиспитува и се наоѓа пред Апелациониот суд. Според Драгичевиќ Дичиќ, одлуката во фазата на преиспитување да се утврди дека за дел од функционерите нема место во обвинението практично изгледа како нивно предвремено ослободување од одговорност, уште пред да започне суштинско судење.

Посебно внимание Комисијата посвети и на медиумската слика. Зоран Гавриловиќ од БИРОДИ претстави анализа на медиумското известување од 1 ноември 2024 до 26 април 2026 година, според која N1 најмногу известувал за падот на надстрешницата, додека дел од провладините медиуми, според неговата оценка, ја замаглувале одговорноста и ги бранеле министрите.

Гавриловиќ оцени дека случајот со надстрешницата има повеќе слоеви: градежно уривање, правно уривање, медиумско уривање и економска злоупотреба. Според него, институциите и дел од медиумите работеле на тоа темата да се заборави или да се турне во втор план, а анализата покажала дека споменувањето на надстрешницата во медиумите опаднало за 80 проценти по одбележувањето на првата годишнина.

Случајот е важен и за македонската публика затоа што не станува збор само за српска трагедија. Уривањето во Нови Сад отвора прашања што ги препознава целиот регион: како се реконструираат јавни објекти, кој ги контролира проектите, дали политиката влијае врз обвинителствата и судовите, и што се случува кога јавната инфраструктура станува простор за профит, партиска моќ и нетранспарентни договори.

По 18 месеци, падот на надстрешницата во Нови Сад останува повеќе од судски предмет. Тој е огледало на држава во која семејствата на жртвите бараат одговорност, студентите и граѓаните бараат институции, а правниот систем допрва треба да докаже дали може да стигне до вистината, без оглед на тоа колку високо води таа.