Србија не е нападната, но Вучиќ пак зборува за војна: што се крие зад тоа

Александар Вучиќ повторно зборува за војна во момент кога Србија не е под директна воена закана, но е под силен внатрешен политички притисок. Неговата порака дека „денес има со што да се оди во војна“, но дека тој не сака војна затоа што ѝ ветил мир на државата, не е само изјава за армијата. Тоа е внимателно поставена политичка сцена: прво се создава чувство на опасност, потоа лидерот се претставува како единствениот човек што може да ја држи државата под контрола.

Во таа реченица е суштината на Вучиќевиот модел. Србија, вели тој, е посилна од кога било, има оружје, има војска, има капацитет, но тој е тој што нема да ја поведе во војна. Така, воената реторика не служи само за демонстрација на сила кон надвор, туку и за дисциплинирање на јавноста дома. Пораката не е „има опасност“, туку „без мене опасноста ќе биде поголема“.

Затоа прашањето не е само зошто Вучиќ зборува за војна, туку зошто зборува за војна баш сега. Србија повеќе од една година живее со студентски и граѓански протести што почнаа по трагедијата во Нови Сад, кога загинаа 16 луѓе по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица. Протестите со текот на времето се претворија во поширок антикорупциски и антивладин притисок, со барања за одговорност, функционални институции и предвремени избори.

Тоа е реалниот фронт на кој Вучиќ денес се соочува со најголема опасност. Не границата, не некаква непосредна регионална воена закана, туку улицата, универзитетите, изборните барања и постепеното трошење на аурата на непобедливост. Кога студентското движење се фокусира на отстранување на Вучиќ и СНС од власта, деполитизација на институциите и борба против системска корупција, националната реторика станува начин да се префрли разговорот од одговорност кон опстанок.

Проблемот на Вучиќ е што повеќе не може да ја продава стабилноста како чист економски производ. По години во кои неговата власт се претставуваше како гаранција за работни места, инвестиции, автопати и мир, во Србија се отвори прашањето за цената на таа стабилност: заробени институции, притисок врз медиуми, изборни неправилности, партиска контрола и култура на страв. Freedom House ја оценува Србија како „делумно слободна“ земја и наведува дека СНС со години ги еродира политичките права и граѓанските слободи, со притисок врз независни медиуми, опозиција и граѓански организации.

Во таква атмосфера, оружјето станува политички реквизит. Србија навистина вложува многу во армијата. Белград набави современо оружје од Европа, Израел и Кина, најави единици со нападни дронови, а за 2026 година за одбрана издвојува 3,3 проценти од БДП. Србија купи и 12 француски авиони „Рафал“ за 2,7 милијарди евра, најголем оружен договор од нејзиното осамостојување од државната заедница со Црна Гора.

Но во политичката употреба на тоа вооружување има двојна игра. Надворешно, Вучиќ испраќа сигнал дека Србија е воено посериозна и дека никој не треба да ја потценува. Внатрешно, тој ја користи армијата како доказ дека само неговата власт ја „вратила државата“. Кога вели дека некогаш Србија имала „истопени тенкови“, а денес има со што да оди во војна, тој не зборува само за војската, туку ја споредува својата власт со сите претходни власти и ги претставува како национално неодговорни.

Тоа е стара техника на политичка мобилизација: кога лидерот е притиснат од корупција, протести и изборна несигурност, тој ја крева темата на ниво на државна судбина. Наместо да одговори зошто институциите не функционираат, зошто студентите се на улица, зошто изборите се оспоруваат и зошто довербата опаѓа, тој отвора поголема рамка: Косово, странски притисоци, армија, опасности, национално единство.

Тука е и стравот од избори. Вучиќ јавно призна дека можен студентски изборен список би бил тежок противник, со популарни имиња и висок рејтинг, иако тврди дека СНС би победила доколку избори се одржат веднаш. Самото признавање дека студентска листа може да стане сериозен политички фактор покажува дека режимот веќе не се плаши само од класичната опозиција, туку од нова форма на организирана јавност што не може лесно да ја сведе на старите етикети.

Во мартовските локални избори во десет општини, владејачката коалиција прогласи победа, но анализите посочија пад на поддршката во повеќето средини, висок одѕив и силен настап на студентски и опозициски листи. Изборниот ден беше обележан и со извештаи за инциденти, притисоци и неправилности, а Европската Унија оцени дека насилството и изборните нерегуларности се неприфатливи.

Затоа воената реторика на Вучиќ треба да се чита како симптом на политичка несигурност, а не како доказ за самодоверба. Лидер кој навистина е сигурен во својата позиција не мора постојано да ја враќа јавноста во јазикот на војната. Но лидер кој чувствува дека власта му се лизга, има потреба да ја смени темата: од корупција кон закани, од избори кон држава, од одговорност кон безбедност.

Во регионален контекст, тоа е опасна игра. Србија има право да ја модернизира својата армија, но кога набавките на оружје се придружени со речник за војна, тоа кај соседите создава сомнеж и политичка нервоза. Reuters веќе забележува дека српското вооружување предизвикува критики од Хрватска, Босна и Косово, кои го гледаат како ризик за регионалната стабилност, додека Белград тоа го негира.

Најголемиот парадокс е што Вучиќ истовремено се претставува како човек на мирот и како човек што најгласно зборува за војна. Тој ја гради заканата, па потоа самиот се нуди како нејзин контролор. Таа формула долго функционираше: Србија е опколена, странците притискаат, опозицијата е опасна, студентите се инструмент, а претседателот е последната брана.

Но колку подолго трае политичката криза, толку повеќе оваа реторика открива слабост. Вучиќ не зборува за војна затоа што некој утре ќе ја нападне Србија. Зборува за војна затоа што мирниот, граѓански и институционален јазик денес е поопасен за неговата власт од секоја надворешна закана. Војната во неговиот речник не е само геополитика. Таа е начин да се одложи прашањето што сè погласно се поставува во Србија: што останува од неговата моќ ако граѓаните престанат да се плашат.