Skip to content
Сезонските работници во угостителството во периодов наголемо заминуваат од Македонија, најчесто кон Хрватска и другите туристички дестинации на Јадранот, а домашните угостители повторно влегуваат во летната сезона со недостиг од кадар, особено кај квалификуваните работни места како готвачи, скараџии, пицамајстори и искусни работници во кујна.
Според проценките на угостителите, секторот веќе чувствува околу 30 проценти помалку квалификуван кадар. Недостигот кај келнерите и шанкерите е нешто помал, но и таму проблемот станува видлив во периодот кога се отвора сезоната, се зголемува бројот на гости, а дел од домашната работна сила веќе заминува на подобро платени сезонски ангажмани во странство.
Главната дестинација и годинава останува Хрватска, каде туристичкиот сектор традиционално бара голем број работници за летната сезона. За македонските сезонци, Јадранот нуди повисоки плати, сместување, храна и можност за неколку месеци да заработат повеќе отколку дома. За македонските угостители, тоа значи празни смени, поголем притисок врз постојниот кадар и потешко планирање на сезоната.
Проблемот не е нов, но станува подлабок. Домашните ресторани, кафулиња и хотели сè почесто мора да избираат меѓу скратено работно време, помал капацитет, повисоки плати или ангажирање луѓе без доволно искуство. Најпогодени се местата каде квалитетниот кадар е пресуден за услугата, бидејќи готвач, пицамајстор или скараџија не може да се обучи за неколку дена.
Угостителите дел од надежта сега ја гледаат во новиот Закон за работно ангажирање, кој овозможува сезонско и повремено пријавување работници во угостителството, земјоделството и услужните дејности. Со него можат да се ангажираат студенти, ученици, пензионери, невработени, веќе вработени лица и корисници на одредени државни права, без тие автоматски да го изгубат својот статус или бенефиции.
Идејата е дел од работата што досега се вршела неформално да влезе во системот, а работодавачите побрзо и полесно да пријавуваат лица за сезонска работа. Институциите очекуваат законот да помогне во намалување на сивата економија, но угостителите предупредуваат дека тој може да ја ублажи кризата, но не и целосно да ја реши.
Причината е едноставна: студентите, средношколците и пензионерите можат да помогнат во шпицот на сезоната, но не можат целосно да го заменат искусниот кадар што со години работел во кујни, ресторани и хотели. Тие можат да покријат помошни позиции, сервис, едноставни задачи или дополнителни смени, но најкритичните работни места бараат знаење, рутина и одговорност.
Паралелно, угостителите се соочуваат и со прашањето на странската работна сила. Дел од објектите веќе се обидуваа да пополнат позиции со работници од Азија и други земји, но искуствата се различни. За некои тоа е решение, за други дополнителен трошок и административен процес, особено ако работниците не се задржат доволно долго.
Летната сезона затоа ќе биде нов тест за македонското угостителство. Ако домашните работници продолжат масовно да заминуваат, а новите законски можности не дадат брз ефект, дел од објектите ќе мора да работат со помал капацитет или со поскап кадар. Во меѓувреме, прашањето останува исто: дали Македонија може да ги задржи луѓето во секторот, или секоја сезона ќе почнува со истата трка по работници.