Која е унгарската фирма која сака да гради гасна централа во Македонија?

Унгарската фирма која сака да гради гасна централа во Македонија е „Статус Енерџи ДОО увоз извоз Скопје“, новорегистрирана компанија што во државниот енергетски план за 2026 година се појавува како инвеститор на когенеративна гасна електроцентрала од 495 мегавати во Вардарскиот регион, проект проценет на 445,5 милиони евра.

Фирмата е основана на 1 април 2026 година, со седиште во Скопје, на булевар „Илинден“ бр. 70-3. Во јавно достапните бизнис-податоци како сопственици се наведуваат унгарскиот „STATUS Energy Magántőkealap“, односно приватен инвестициски фонд, и „STATUS Energy Kft“, унгарско друштво со ограничена одговорност. Дејноста е производство на електрична енергија од необновливи извори.

Ова ја прави приказната поголема од обична регистрација на нова фирма. „Статус Енерџи“ се појавува во владиниот Годишен план за изградба на енергетски објекти за 2026 година како носител на единствената когенеративна гасна електроцентрала во документот. Во истиот план се опфатени и фотоволтаични и ветерни електроцентрали, но гасната централа е посебна затоа што станува збор за голем капацитет, висока инвестиција и влез на странски капитал во критична инфраструктура.

Позадината на унгарската структура отвора дополнителни прашања. „Status Energy Kft“ и „Status Energy Private Equity Fund“ веќе се појавувале во енергетски зделки во Унгарија, особено преку сопственичката историја на „TIGÁZ“, еден од најважните дистрибутери на природен гас во земјата. Во таа структура, низ годините се појавуваат и „OPUS Global“ и бизнис-кругот околу Лоринц Месарош, еден од најпознатите унгарски бизнисмени, кој во европските медиуми често се опишува како близок до Виктор Орбан.

Клучното прашање за Македонија не е само кој ќе гради, туку под кои услови. Гасната централа може да биде важна за балансирање на системот, особено ако расте производството од сонце и ветер. Но, истовремено носи зависност од увозен гас, ценовни ризици и прашања за долгорочната енергетска стратегија во време кога Европа се обидува да ја намали зависноста од фосилни горива.

Затоа случајот со „Статус Енерџи“ бара повеќе од техничко објаснување. Јавноста треба да знае кој е крајниот сопственик, од каде доаѓаат парите, какви гаранции ќе достави инвеститорот, какви дозволи ќе бара, дали ќе има проценка на влијание врз животната средина и како проектот ќе се вклопи во домашната гасна и електроенергетска мрежа.

Додека тие прашања не добијат јасен одговор, гасната централа од 445,5 милиони евра останува тест за транспарентноста на Владата. Не е спорно дека Македонија има потреба од стабилен енергетски систем. Спорно е ако најголемите енергетски проекти се движат побрзо од јавните информации за тоа кој навистина стои зад нив.