Евровизија во Виена: политиката го засени музичкиот спектакл

Евровизија во Виена влезе во своето 70-то издание со светла, сцена и музички спектакл, но годинава најгласниот тон не доаѓа од песните, туку од политиката. Натпреварот, кој со децении се претставува како простор „обединет преку музика“, се соочува со еден од најсериозните бојкоти во својата историја и со дебата што ја помести музиката во втор план.

Во натпреварот учествуваат 35 земји, што е најмал број од 2003 година. Причината не е само во програмски или финансиски одлуки на јавните сервиси, туку и во политичкиот спор околу учеството на Израел, во контекст на војната во Газа. Шпанија, Ирска, Холандија, Словенија и Исланд одлучија да не учествуваат, со што годинашната Евровизија доби облик на културен настан под силен политички притисок.

Словенија отиде чекор понатаму и наместо директен пренос на Евровизија емитува програмски циклус посветен на Палестина. Во Ирска, Шпанија и други земји бојкотот беше проследен со алтернативна телевизиска програма, со што протестот не остана само на ниво на неучество, туку стана уредничка и јавна порака.

Европската радиодифузна унија останува на ставот дека Евровизија е неполитички натпревар, но годинашното издание покажува колку е тешко таквата позиција да се одржи кога сцената ја делат земји со отворени воени, дипломатски и хуманитарни спорови. Израелскиот претставник Ноам Бетан се пласираше во финалето, додека неговиот настап беше проследен и со поддршка и со протести, што ја претвори салата во Виена во симболичен простор на европските поделби.

Ова не е првпат Евровизија да биде повеќе од музика. Натпреварот отсекогаш бил чувствителен барометар на европската политика, од гласачките блокови и соседските симпатии, до реакциите по војните, распадите на држави и големите геополитички кризи. Но годинава таа димензија е поотворена, бидејќи бојкотот не доаѓа од маргинални актери, туку од јавни сервиси на земји што традиционално биле дел од евровизиската мапа.

Во центарот на спорот е прашањето дали културен настан што се финансира и емитува преку јавни сервиси може да се одвои од политичката реалност. За критичарите, присуството на Израел во натпреварот е невозможно да се третира како обична музичка точка додека трае војната во Газа. За организаторите и за израелската страна, исклучувањето на една земја од ваква сцена би било политичка санкција што ја нарушува идејата за отворен и инклузивен натпревар.

Така Евровизија во Виена стана повеќе од телевизиски спектакл. Таа стана тест за тоа колку Европа може да ја одржи фикцијата дека културата постои надвор од политиката. Во момент кога дел од јавните сервиси ја напуштаат сцената, дел од публиката протестира, а организаторите инсистираат на неутралност, песните остануваат во натпревар, но политичката порака веќе е испорачана.

Гламурот не исчезна. Сцената и натаму има кореографии, пиротехника, светлосни ефекти и три минути внимателно спакуван телевизиски настап. Но зад тие три минути, годинава стои многу поголема приказна: Европа што сака да пее за единство, додека нејзините јавни сервиси, влади, публики и артисти се расправаат околу тоа што значи тоа единство кога реалноста надвор од салата е војна, бојкот и поделба.