Замастен црн дроб: една навика што лекарите прво ја менуваат кај пациентите

Замастениот црн дроб, состојба што сè почесто се поврзува со современиот начин на исхрана, инсулинска резистенција, прекумерна тежина и метаболички нарушувања, веќе не се третира само како проблем на луѓе што имаат вишок килограми. Новата медицинска терминологија го користи називот MASLD – метаболички поврзана стеатотична болест на црниот дроб, со што фокусот се поместува кон пошироката метаболичка слика на пациентот.

Хепатолозите предупредуваат дека оваа состојба не треба да се потценува, бидејќи кај дел од пациентите може да напредува кон воспаление, фиброза, цироза и други сериозни оштетувања на црниот дроб. Токму затоа првиот совет што го добиваат пациентите најчесто не е поврзан со скапи препарати или популарни „чистења“ на организмот, туку со најобичната, но често најтешка промена – намалување на внесот на шеќер.

Гастроентерологот и хепатолог д-р Руче Шах објаснува дека намалувањето на шеќерот може да му помогне на организмот подобро да ги разградува мастите и да му даде простор на црниот дроб постепено да се опоравува. Според неа, прекумерниот внес на шеќер, особено преку засладени пијалаци и преработена храна, ја зголемува опасноста од наталожување масти во црниот дроб, воспалителни процеси и метаболички нарушувања.

Светската здравствена организација препорачува слободните шеќери да се намалат под 10 проценти од вкупниот дневен енергетски внес, а дополнително намалување под 5 проценти, односно околу 25 грама дневно, може да донесе дополнителни здравствени придобивки. СЗО појаснува дека слободни шеќери се оние што се додаваат во храна и пијалаци, но и шеќерите природно присутни во мед, сирупи, овошни сокови и концентрати од овошен сок.

Во пракса, тоа значи дека проблемот не се само колачите и чоколадите. Голем дел од шеќерот доаѓа преку сокови, газирани пијалаци, засладени кафиња, индустриски житарки, сосови, готови производи и храна што на прв поглед не изгледа како десерт. Една лименка засладен пијалак, според СЗО, може да содржи до 40 грама слободни шеќери, што речиси го достигнува или надминува дневниот лимит за многу луѓе.

Намалувањето на шеќерот, сепак, не е единствената мерка. Европските клинички насоки за MASLD препорачуваат промена на животниот стил, што вклучува намалување на телесната тежина кога е потребно, промени во исхраната, редовна физичка активност, избегнување или обесхрабрување на консумацијата на алкохол и контрола на придружните состојби како дијабетес тип 2, висок крвен притисок и нарушени масти во крвта.

Медитеранскиот начин на исхрана, со повеќе зеленчук, мешунки, овошје, интегрални житарки, јатки, маслиново масло, риба и помалку индустриски преработена храна, често се наведува како еден од најдобро проучените модели за заштита на метаболичкото и кардиоваскуларното здравје. За пациентите со замастен црн дроб, ваквата исхрана има смисла затоа што не се базира на краткорочни рестрикции, туку на одржлива промена на навиките.

Лекарите предупредуваат и на уште една честа заблуда – дека црниот дроб може да се „исчисти“ со детокс чаеви, капсули или брзи режими од социјалните мрежи. Кај замастен црн дроб, проблемот најчесто не е во „токсини“ што треба магично да се исфрлат, туку во долгорочен метаболички товар што бара контрола на исхраната, движење, следење на лабораториски параметри и лекарска проценка.

Затоа главната порака не е дека шеќерот е единствениот виновник или дека едно правило „решава сè“. Попрецизно е дека намалувањето на додадениот шеќер е првиот, најпрактичен и најмерлив чекор за многу пациенти со замастен црн дроб. Но дали е доволен, зависи од тежината на состојбата, телесната тежина, присуството на дијабетес, нивото на масти во крвта, алкохолот, физичката активност и евентуалното постоење фиброза.

Пациентите што имаат дијагноза или сомнеж за замастен црн дроб не треба сами да ја третираат состојбата, туку да се консултираат со матичен лекар, гастроентеролог или хепатолог. Потребни може да бидат лабораториски анализи, ултразвук, проценка на ризик за фиброза и следење на метаболичките фактори. Промената на исхраната е основа, но медицинската проценка останува клучна за да се знае колку е напредната состојбата и каков третман е потребен.