Skip to content
Македонија повторно се соочува со непријатното прашање: како земја што со години беше претставувана како пример за европска ориентација стана кандидат што гледа како други ја преземаат брзината.
Македонија чека, Црна Гора забрзува, а Самитот во Тиват на 5 јуни 2026 година го отвора големото прашање за кредибилитетот на Европската Унија кон Западен Балкан: дали проширувањето повторно станува реална политичка патека или останува дипломатска фраза за регион што со години стои пред вратата на Брисел. Црна Гора, како домаќин и најнапреден кандидат, ќе се обиде да покаже дека членството во ЕУ до 2028 година не е само амбиција, туку можен исход ако реформите се движат побрзо од блокадите.
Самитот во Тиват доаѓа во момент кога ЕУ повторно го става проширувањето високо на агендата, не само како технички процес, туку како геополитичка потреба. Војната во Украина, руското влијание, кинеските инвестиции, регионалните нестабилности и заморот од чекање го претворија Западен Балкан во простор каде одложувањето веќе не е само бирократски проблем, туку безбедносен ризик.
Црна Гора во овој момент има најсилна позиција во регионот. Таа ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, а 14 се привремено затворени, што ја прави најнапреден кандидат во процесот на пристапување. Во април 2026 година, според EUalive, ЕУ амбасадорите одобриле работна група за подготовка на пристапниот договор, чекор што обично се случува во напредна фаза од преговорите.
Токму затоа Тиват не е важен само за Подгорица. Ако Брисел сака да покаже дека кандидатите што испорачуваат реформи навистина напредуваат, црногорскиот пример може да стане тест за целата политика на проширување. Успехот на Црна Гора би испратил порака дека процесот не е мртов и дека членството повторно може да стане видлива цел, а не само далечно ветување.
За Македонија, ваквиот развој има посебна тежина. Земјата и натаму не успева да излезе од европскиот застој. Додека Црна Гора го претвора Тиват во сцена на сопствен напредок, Македонија повторно се соочува со непријатното прашање: како земја што со години беше претставувана како пример за европска ориентација стана кандидат што гледа како други ја преземаат брзината.
ЕУ, од своја страна, не може бескрајно да го повторува истото ветување без резултат. На претходните самити Унијата ја потврдуваше европската перспектива на Западен Балкан и го промовираше Планот за раст како можност за економско приближување, но регионот одамна бара повеќе од декларации. Ако Тиват заврши само со фотографии, говори и општи пораки, ќе ја продлабочи недовербата дека проширувањето е процес без политички крај.
Проблемот за Македонија е што нејзиниот застој веќе не може да се објаснува само со надворешни блокади. Билатералните спорови остануваат сериозна пречка, но реформската слабост, партизацијата на институциите, бавната борба против корупцијата и честото користење на европската тема за домашни политички пресметки ја прават позицијата уште потешка. Ако Црна Гора покаже дека процесот може да се движи, тогаш македонските изговори ќе звучат сè послабо.
Самитот во Тиват затоа ќе биде огледало и за регионот и за ЕУ. За Црна Гора, тоа е можност да го зацврсти статусот на лидер во пристапниот процес. За Македонија, тоа е предупредување дека чекањето има цена. За Брисел, тоа е тест дали Унијата може да награди напредок и да покаже дека европската врата не е само симбол, туку институционален пат што некој конечно може да го помине.
Во таа слика, Македонија не е надвор од приказната, туку во нејзиниот најнепријатен дел. Ако Тиват стане пресвртница за Црна Гора, тогаш македонската стагнација ќе биде уште повидлива. А ако Тиват повторно заврши без јасен сигнал, тогаш прашањето нема да биде само зошто Македонија чека, туку дали самата Европска Унија знае што точно им ветува на земјите од Западен Балкан.
