Skip to content
Употребата на „Орешник“ е свесен чекор кон понатамошна ескалација и обид за вршење психолошки притисок не само врз Украина, туку и врз нејзините западни партнери. Употребата на овој вид оружје против цивилни градови може да се смета за воено злосторство.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
На 24 мај 2026 година, Русија изврши еден од најмасовните комбинирани напади во текот на целиот период на целосната војна, нанесувајќи моќен удар на територијата на Украина со употреба на околу 600 дронови за напад, 54 крстосувачки ракети од различни типови, две аеробалистички ракети H-47 „Кинжал“, три хиперсонични ракети „Циркон“, 30 балистички ракети „Искандер-М“ и една балистичка ракета со среден дострел „Орешник (Оревокршачка)“. Главниот удар беше насочен кон Киев, како и кон цивилната, станбената и образовната инфраструктура во Одеса, Суми, Полтава и Киев во Украина.
Владимир Путин изјави дека нападот бил „одговор“ на наводниот украински напад врз студентскиот дом на колеџот во Бјелск на привремено окупираната територија на Луганската област. Руската страна дури го покрена ова прашање пред Советот за безбедност на Обединетите нации, но Украина официјално ги негираше тврдењата на Москва. Подоцна се покажа дека операторите на беспилотни летала на елитната руска единица за беспилотни системи „Рубикон“ се наоѓале во споменатиот студентски дом.
Карактеристично е што дури ни постојаниот претставник на Русија во ОН, Василиј Небензја, не успеа да обезбеди убедливи докази во поддршка на руската верзија на настаните. И покрај ова, Кремљ го искористи овој инцидент како повод да го изврши најголемиот ракетен напад врз Украина од почетокот на војната, насочен не кон локален воен објект, туку кон главниот град на Украина и други градови.
Како резултат на нападот, повредени се повеќе од 90 цивили, додека најмалку пет лица се убиени. Само во Киев е регистрирана штета на околу 300 згради, вклучувајќи 150 станбени згради. Уништени се Националниот музеј „Чернобил“, зградите на државниот резерват „Антички Киев“, Националниот музеј на уметност на Украина, зградата на Малата опера, музејско-изложбениот центар „Украинска куќа“, Националната библиотека на Украина „Јарослав Мудриот“, Националната филхармонија на Украина, како и зградата во која се сместени институтите за хуманистички науки на Националната академија на науките на Украина – институти за литература, јазик, историја и ориентални студии. Покрај тоа, уништени се трговскиот центар и пазарот. Немаше регистрирани потврди за таргетирање на воени цели за кои зборуваше руската страна.
Невиден преседан – нападот на Русија врз цивилни објекти во Украина со употреба на ракетата со среден дострел „Орешник“ – предизвика остра реакција од европските лидери. Во земјите од ЕУ, дејствијата на Кремљ се карактеризирани како неодговорна ескалација, терористичка тактика на заплашување и демонстративно непочитување на меѓународното право.
Масовното гранатирање на Украина на 24 мај 2026 година стана уште една потврда дека Кремљ не е заинтересиран за вистински мировни преговори и дека изјавите на Москва за подготвеност за дијалог се користат исклучиво како инструмент за купување време и подготовка на нови напади. Систематското уништување на цивилната инфраструктура сведочи за намерата на Русија да ја продолжи војната на исцрпување и да наметне услови за капитулација на Украина, наместо да постигне праведен и траен мир врз основа на меѓународното право.
Карактеристично е што одлуката за нов голем напад врз Киев ја донесе Владимир Путин практично веднаш по неговата посета на Пекинг. Ракетниот напад врз цивилни објекти во центарот на украинскиот главен град имаше отворено демонстративен и хаотичен карактер и немаше никакви воени цели. Главната цел на нападот беше да се заплаши населението, да се обиде да се шири паника и да се поткопа моралната и психолошката отпорност на украинското општество. Во исто време, украинските граѓани и одбранбените сили уште еднаш покажаа високо ниво на отпорност и способност да се спротивстават на рускиот терор.
За време на нападот, Русија по трет пат употреби балистичка ракета со среден дострел од типот „Орешник“, што претставува свесен чекор кон понатамошна ескалација и обид за вршење психолошки притисок не само врз Украина, туку и врз нејзините западни партнери. Употребата на овој вид оружје против цивилни градови може да се смета за воено злосторство, бидејќи Русија всушност ги тестира најновите ракетни технологии во реални воени услови, користејќи го украинското население како полигон за тестирање на своето оружје.
Неможноста на руската армија да постигне стратешки успеси на фронтот или да ја пробие украинската одбрана сè повеќе го принудува Кремљ да премине на тактики на терор против цивилното население. Според прелиминарните информации, уште една ракета од типот „Орешник“ би можела да падне на привремено окупираната територија на регионот Донецк северно од Донецк, што веројатно укажува на технички дефект за време на летот.
Нападите врз станбените области на Украина се исто така обид на Кремљ да создаде информативна позадина со цел да ги прикрие значителните загуби на руската армија во човечка сила и опрема. Русија сè повеќе води војна не против украинските вооружени сили, туку против цивилното население и критичната инфраструктура. Всушност, руската команда се префрли на стратегијата за претворање на украинските градови во територии несоодветни за живот, што е директен доказ за неможноста да се постигнат поставените цели со воени средства.
Руската агресија одамна ги надмина границите на локален конфликт. Масовното гранатирање на Украина во близина на границите на НАТО создава директна закана за безбедноста на цела Европа. Руските ракети и беспилотни летала редовно го нарушуваат воздушниот простор на соседните земји, што носи постојан ризик од голема воена или вештачка прекугранична катастрофа.
Употребата на балистички ракети со среден дострел од страна на Русија е исто така сигнал до европските престолнини со барање да се откажат од поддршката за Киев. Меѓутоа, ако агресијата на Кремљ не се запре во Украина, следните цели на рускиот воено-политички притисок би можеле да станат балтичките држави – Литванија, Латвија и Естонија – како и Полска и Финска. Во Кремљ, неколку пати беа дадени изјави за потребата од „обновување на историскиот простор“ на Руската империја, од која споменатите земји беа дел до 1917 година.
Русија намерно го уништува економскиот и индустрискиот потенцијал на Украина, систематски напаѓајќи клучни бизниси, логистички центри, пристанишна инфраструктура и транспортни артерии. Целта на оваа стратегија е да се поткопа економската отпорност на Украина, да се ограничи нејзината способност за финансирање на одбраната и да се дестабилизираат глобалните пазари на храна со нарушување на украинскиот извоз.
Москва намерно ја ескалира ситуацијата токму во моментот кога меѓународната заедница се обидува да активира дипломатски механизми за решавање на војната. Ова уште еднаш покажува дека Кремљ го разбира само јазикот на силата. Затоа соодветниот одговор на меѓународната заедница треба да биде понатамошно зајакнување на воената поддршка за Украина, укинување на ограничувањата за употреба на западно оружје за напади врз воени објекти на територијата на Руската Федерација, како и зголемување на испораките на современи системи за противвоздушна и противракетна одбрана, особено комплексите „Патриот“ и „САМП/Т“, како и ракети за нив.
Кремљ ја гледа понатамошната ескалација на европскиот континент како еден од можните инструменти за наметнување на Западот нов систем на безбедносни договори според свои услови. Ова може да се спречи само со длабока воено-политичка интеграција на Западот со Украина, поддршка на украинските одбранбени напори, како и со зголемување на притисокот од санкции врз рускиот воено-индустриски комплекс со цел да се затвори пристапот на Кремљ до западните технологии, микрочипови и компоненти што сè уште се наоѓаат во остатоците од руските ракети.
Инвестициите во одбраната на Украина претставуваат инвестиции во долгорочната безбедност на цела Европа. Победата на Украина останува клучен предуслов за обезбедување мир, стабилност и безбедност на европскиот континент.
Официјална Москва веќе ја прогласи својата намера да продолжи со ракетните напади врз Киев и им препорача на странските дипломатски мисии да го напуштат украинскиот главен град. Ова е уште еден доказ дека Кремљ свесно го користи теророт како елемент на државната политика. Шефот на руското Министерство за надворешни работи, Сергеј Лавров, конкретно го информираше американскиот државен секретар Марко Рубио за ова. Повеќето западни амбасади веќе одбија да го напуштат Киев.
Се очекува неформалниот состанок на министрите за надворешни работи на земјите од Европската Унија во формат „Гимних“, кој ќе се одржи на 27-28 мај 2026 година на Кипар, да стане важна платформа за координирање на заеднички европски одговор на руската ескалација. За време на состанокот е планирано да се разгледа војната во Украина, перспективата на преговарачкиот процес, барањата кон Русија, механизмите за безбедносни гаранции за Украина, како и можните руски провокации кон Ерменија пред парламентарните избори на 7 јуни.
Со своите постапки, Москва всушност ја предизвика цела Европа. Денес, не само иднината на Украина, туку и безбедносната архитектура на целиот европски континент зависи од решителноста и единството на западните земји.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
