Skip to content
Писателот, есеист и театролог Наум Пановски е добитник на највисокото признание на годинашните 63. Рацинови средби – „Рациново признание“ за романот „Коста Солев – Смртопис“, дело кое жирито го оцени како исклучителен книжевен подвиг што отвора важни прашања за македонската историја, култура и колективна самосвест.
Одлуката ја донесе тричлена жири-комисија во состав: Елизабета Шелева, Лорета Георгиевска-Јаковлева и Марија Ѓорѓиева-Димова, кои меѓу 25 пристигнати дела го избраа романот на Пановски како највредно книжевно остварување за изминатата година.
Во образложението на жирито се наведува дека станува збор за „роман со став, идеја и повик за национално себе-преиспитување“, дело кое не само што го оживува ликот и делото на Коста Солев Рацин, туку и отвора длабоки прашања за односот на македонското општество кон сопствените великани и кон сопствената историја. Според комисијата, романот се темели на сериозна истражувачка работа и проверени факти, а посебна вредност претставува новото осветлување на улогата што во животот на Рацин ја имале Невенка Вуиќ и Малина Поп Иванова, две образовани жени со кои тој ги споделувал своите прогресивни идеи и визии за општествена правда.
Претседателката на жирито, Елизабета Шелева, во својата беседа на отворањето на Рациновите средби посочи дека романот на Пановски ја поместува приказната за смртта на Рацин од идеолошка во антрополошка рамка.
„Самиот чин на ликвидацијата на поетот во делото е поместен од очекуваното идеолошко на антрополошко рамниште. Се открива дека зависта и комплексот на инфериорност биле оние темни подземни сили што му пресудиле на Солев“, истакна Шелева. Таа додаде дека авторот отвора „форензичка потрага“ по причините за ликвидацијата на Рацин и поставува прашање што со децении ја следи македонската историографија – зошто навистина бил отстранет еден од најзначајните македонски книжевници.
Во романот, како што нагласува и самиот Пановски, централно место зазема идејата за колективната одговорност. Авторот порачува дека „сите носиме одговорност за неговата трагична смрт и затоа вината за неа останува колективна“, повикувајќи на пошироко општествено преиспитување и соочување со сопствените историски заблуди.
Во своето обраќање по повод наградата, Пановски истакна дека романот не бил пишуван за признанија, туку од потребата да се разбере светот на Рацин од поинаков агол и преку него да се согледаат современите македонски состојби.
„‘Коста Солев – Смртопис’ не е пишуван за награди, туку со огромна желба таму да се види и согледа светот на Коста од еден друг агол, а со тоа, на неговата трага, да се соочиме со себе, со своите илузии и промашувања, со својата колективна вина за неговата смрт и за нашето секојдневно умирање“, нагласи Пановски.
Годинашното издание на Рациновите средби уште еднаш ја потврди актуелноста на делото на Коста Солев Рацин. На свеченото отворање беше истакнато дека Рацин и денес се чита како современ автор, а неговите идеи за слобода, социјална правда и човечко достоинство остануваат жив дел од македонската културна меморија.
Со доделувањето на „Рациново признание“ на Наум Пановски, годинашните Рацинови средби испратија порака дека литературата сè уште има сила да отвора чувствителни историски прашања и да поттикнува општествен дијалог за минатото, сегашноста и иднината на Македонија.
Оваа верзија е обликувана како класична поширока културна вест/извештај, со повеќе контекст и цитати, што е во духот на Рацин.мк.
