Skip to content
12-те точки за мир меѓу Иран и САД ја отвораат најчувствителната дипломатска операција на Блискиот Исток во последните месеци: прекин на војната, повторно отворање на Ормускиот Теснец, олеснување на санкциите и 60 дена преговори за иранската нуклеарна програма. Според Ројтерс, Анадолу и иранските медиуми што ги пренесуваат деталите од нацрт-меморандумот, Вашингтон, Техеран и посредникот Пакистан зборуваат за рамка што треба да го запре воениот судир, но најтешките прашања остануваат врзани за нуклеарниот материјал, санкциите и гаранциите за спроведување.
Документот во различни извори се опишува различно: дел од медиумите го претставуваат како пакет од услови, иранските медиуми пак зборуваат за поширок нацрт, а Ројтерс ги сумира позициите што досега ги потврдиле САД, Иран и Пакистан. Затоа 12-те точки подолу се систематизиран преглед на главните услови што се појавуваат во достапните извештаи, без да се додаваат непотврдени детали.
| Точка | Што предвидува меморандумот |
|---|---|
| 1 | Итно и трајно запирање на воените операции на сите фронтови, вклучително и во Либан. |
| 2 | Формално потпишување на меморандумот во Швајцарија, по што документот треба да биде објавен. |
| 3 | Повторно отворање на Ормускиот Теснец за сите комерцијални бродови. |
| 4 | Постепено укинување на американската поморска блокада врз иранските пристаништа. |
| 5 | Почеток на 60-дневен период за преговори за нуклеарната програма и санкциите. |
| 6 | Иран повторно да се обврзе дека нема да произведува или набавува нуклеарно оружје. |
| 7 | До финален договор, Иран да ја замрзне нуклеарната активност и да не го проширува збогатувањето ураниум. |
| 8 | Високо збогатениот ураниум да се третира во рамки на идниот сеопфатен договор, со можност за разредување во Иран. |
| 9 | Да се воспостави силен инспекциски режим, иако деталите засега не се прецизирани. |
| 10 | САД да не воведуваат нови санкции додека траат преговорите за финален договор. |
| 11 | Да се овозможи ограничено олеснување на санкциите за иранска нафта и пристап до дел од замрзнатите средства. |
| 12 | САД и сојузниците да подготват план за реконструкција и развој на Иран, кој би се договарал во рок од 60 дена. |
Клучната точка е Ормускиот Теснец. Трамп, според Ројтерс, изјавил дека преминот ќе биде повторно отворен и дека наредил укинување на блокадата врз иранските пристаништа. Ирански функционер, пак, рекол дека теснецот ќе се отвори за сите комерцијални бродови по потпишувањето на меморандумот, додека иранската агенција Fars наведува дека поморскиот сообраќај ќе се регулира од Иран во координација со Оман.
Втората голема линија е нуклеарната програма. Двете страни, според Ројтерс, тврдат дека Иран се обврзува дека нема да произведува ниту да набавува нуклеарно оружје. Но, оваа формулација не го решава веднаш најтешкото прашање: што ќе се случи со високо збогатениот ураниум и со идната активност на иранските нуклеарни капацитети.
Ирански функционер изјавил дека до финален договор Техеран ќе ја замрзне нуклеарната активност и нема да продолжи со дополнително збогатување или проширување на нуклеарните објекти. САД, според истите извештаи, прифатиле можност високо збогатениот ураниум да биде разреден во Иран во рамки на идниот сеопфатен договор.
Санкциите се третата оска на меморандумот. Иран тврди дека САД се согласиле да не воведуваат нови санкции додека траат преговорите, да дадат привремено олеснување за продажба на нафта и во подоцнежна фаза да се разговара за целосно укинување на американските и санкциите на Обединетите нации според договорен распоред.
Најспорен останува финансискиот дел. Ирански извори наведуваат дека на маса е ослободување на дел од замрзнатите ирански средства, додека Трамп јавно изјавил дека Иран нема да добие директна готовина, но дека санкциите може да бидат олеснети. Тоа покажува дека двете страни сè уште различно ја толкуваат економската цена на договорот.
Меморандумот го допира и Либан. Пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф рекол дека прекинот на воените операции треба да важи и таму, а иранскиот Совет за национална безбедност соопштил дека воените операции ќе запрат трајно, вклучително и во Либан. Израел, сепак, сигнализира дека ќе задржи свои безбедносни позиции во зоните што ги контролира.
Токму затоа ова не е финален мировен договор, туку рамка за запирање на војната и отворање на најтешките преговори. Ормускиот Теснец може да се отвори брзо, санкциите може делумно да се олеснат, но нуклеарната програма, инспекциите, замрзнатите средства и безбедносните гаранции остануваат тестот што ќе покаже дали меморандумот е вистински пресврт или само привремена пауза во конфликтот.
