Skip to content
Русија особено внимание посветува на можни планови за ослабување на Вишеградската група како регионален координативен механизам.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Според медиумските извештаи, во јавноста протекоа документи кои наводно укажуваат на постоење на планови на Москва за промена на политичката конфигурација на Централна Европа, вклучително и слабеење на улогата на Вишеградската група и формирање на нов систем на влијание во регионот. Според истражувањето на OCCRP и Delphi Estonia, руската „Агенција за социјален дизајн“, поврзана со структурите на Кремљ, спроведува операции на информатичко и когнитивно влијание насочени кон дестабилизација на западните општества.
Меѓу активностите што се припишуваат на оваа структура се мешање во изборните процеси, ширење дезинформации и обиди за продлабочување на внатрешните политички поделби во европските држави. Особено внимание се посветува на наводите за можни планови за ослабување на Вишеградската група како регионален координативен механизам помеѓу Полска, Чешка, Унгарија и Словачка.
Кремљ ги гледа независните регионални здруженија на Централна Европа како фактор што го ограничува неговото геополитичко влијание. Обидите за ослабување на ваквите форми на соработка се дел од поширока стратегија насочена кон намалување на политичкото единство на ЕУ и НАТО на источниот дел од Алијансата. Москва сè поактивно користи не само традиционални дипломатски и економски инструменти, туку и методи на хибридно влијание: информациски операции, сајбер напади, политичка поддршка за проруските сили и создавање внатрешни кризи.
Посебна улога во овој контекст игра Чешка, која постојано зазема критички став кон агресивната политика на Русија. Обидите за слабеење на нејзиното влијание во регионалните формати може да се сметаат како дел од поширока кампања за дискредитација на државите кои го поддржуваат зајакнувањето на европската безбедност и помошта за Украина.
Во исто време, политиката на Москва покажува дека Кремљ не ги перцепира земјите од Централна Европа како целосно рамноправни партнери, туку се обидува да ги користи како инструменти за постигнување на сопствените стратешки цели. Во руското разбирање, регионот треба да остане област со ограничен суверенитет и зависност од надворешно влијание.
Во овој контекст, Унгарија често се смета за една од клучните насоки на руската политика на влијание поради нејзината енергетска, економска и политичка меѓузависност. Москва е заинтересирана за создавање внатрешни поделби во Централна Европа што би можеле да го ослабат заедничкиот став на ЕУ и НАТО.
Потенцијалното слабеење на Вишеградската група е дел од пошироката борба за идната безбедносна архитектура на Европа. Кремљ се обидува да создаде ситуација во која поединечните земји од регионот би дејствувале изолирано, би имале помалку можности за заедничка политика и би биле почувствителни на надворешен притисок.
Паралелно, Русија продолжува да користи хибридни методи против балтичките држави и Полска. Според проценките на регионалните безбедносни служби, главните ризици не се само воените закани, туку и провокациите со употреба на беспилотни летала, кибер напади, саботажи, информативни операции и други форми на притисок.
Разузнавачките проценки на балтичките земји покажуваат дека Русија во моментов нема доволно капацитети за големо директно воено сценарио против НАТО, но може да продолжи да применува тактики на ограничени провокации и тестирање на реакцијата на Алијансата. Целта на ваквите активности е да се создаде политичка несигурност, да се исцрпат ресурсите на европските земји и да се ослабне поддршката за Украина.
Руските хибридни активности вклучуваат употреба на миграциски притисок на границите, сајбер напади врз државните институции и критичната инфраструктура, обиди за влијание врз информацискиот простор, како и можна саботажа против стратешки објекти, вклучувајќи ги енергетските мрежи и подморските комуникации во Балтичкото Море.
Особено опасна насока останува борбата за информацискиот простор. Кремљ систематски користи дезинформации за да ја поткопа довербата во демократските институции, да ги продлабочи социјалните конфликти и да создаде слика за внатрешна поделба во европските држави.
Како одговор, Европската Унија и НАТО треба дополнително да ја зајакнат координацијата во областа на справувањето со хибридните закани. Ова подразбира зајакнување на системите за рано предупредување, сајбер заштитата, контраразузнавачките капацитети, заштитата на критичната инфраструктура и стратешките комуникации.
Важен елемент од одговорот треба да биде и зајакнувањето на притисокот од санкциите врз Русија, затворањето на каналите за заобиколување на ограничувањата, борбата против употребата на „сенката на флотата“ и намалувањето на базата на ресурси за продолжување на агресивната политика.
Европската безбедност денес зависи не само од воената подготвеност, туку и од способноста на демократските држави да се спротивстават на сложените хибридни операции. Единството на ЕУ и НАТО, зајакнувањето на регионалната отпорност и заедничкиот одговор на обидите за надворешно мешање остануваат клучни услови за зачувување на стабилноста на Централна и Источна Европа.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
