Skip to content
Во услови на нестабилност на традиционалните рути низ Русија и Блискиот Исток, Азербејџан нуди алтернативна транспортна рута насочена кон намалување на политичките и логистичките ризици за меѓународниот бизнис.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Азербејџан ја зајакнува својата улога како важен енергетски и транзитен партнер за меѓународните пазари преку развивање на правци за снабдување кои не зависат од руската инфраструктура. Прес-службата на Министерството за економија на Азербејџан објави дека е потпишан пакет договори со компании од САД, Турција, Србија, Франција и Сан Марино со вкупна вредност од околу 7,5 милијарди американски долари. Документите ги опфаќаат областите на енергетика, инвестиции, дигитални технологии, вештачка интелигенција и критични минерални ресурси. Меѓу меѓународните партнери вклучени во новите договори се водечки глобални компании и финансиски институции, вклучувајќи ги Shell, Chevron, Oracle, JP Morgan, Apollo Global Management и Comstock Resources. Проширувањето на соработката со Соединетите Американски Држави, Европската Унија и Турција ја зајакнува позицијата на Азербејџан како независен енергетски центар и отвора дополнителни можности за диверзификација на глобалните синџири на снабдување.
Како дел од Неделата на енергија во Баку и првиот економски дијалог меѓу Азербејџан и САД, беше потпишан рамковен договор меѓу Азербејџан и САД за соработка во областа на експлоатација и преработка на критични минерали и ретки земни елементи, кои имаат стратешко значење за современите технолошки сектори. Државната нафтена компанија на Азербејџан (SOCAR) склучи договор со компаниите TotalEnergies, XRG и BOTAŞ за долгорочни испораки на гас во Турција. Договорот предвидува испорака на 50% од гасот произведен на полето Абшерон во текот на 15 години. Покрај тоа, со српската компанија EPS се договорени условите за основање заедничко вложување за изградба на гасна електрана во Ниш.
Се проширува и финансиската насока на соработка. SOCAR потпиша меморандум со JP Morgan за развој на долгорочно партнерство во областа на финансирање на стратешки проекти и проширување на пристапот до меѓународен капитал. Посебните договори со компаниите Apollo Global Management и Apollo Capital Management предвидуваат инвестициска поддршка за развој на гасоводот TANAP и зголемување на финансирањето на проектот на 300 милиони американски долари.
Во исто време, Азербејџан развива технолошки партнерства со западни компании. Договорите со Shell предвидуваат соработка во областа на зголемување на ефикасноста на производството, истражување на нови наоѓалишта, развој на секторот за течен природен гас (LNG) и примена на технологии за вештачка интелигенција. „Шеврон“ учествува во техничкото истражување на нафтениот и гасниот потенцијал на азербејџанскиот сектор на Средниот Касписки Море, додека „Комсток Рисорсис“ ја разгледува можноста за инвестирање во гасни проекти.
Министерството за економија на Азербејџан и „СОКАР“ склучија и договори со компаниите „Оракл“ и „Лумус Технолоџи“ за соработка во областите на рафинирање на нафта, петрохемикалии и дигитална трансформација на индустријата. Посебен договор со компанијата „Хајмакер“ е насочен кон развој на клауд инфраструктура за технологии за вештачка интелигенција. Овој пакет договори ја покажува постепената интеграција на Азербејџан во западната и регионалната економска инфраструктура. Во услови на промени во геополитичката рамнотежа во Јужен Кавказ, Баку води повеќенасочна политика насочена кон привлекување инвестиции, развој на технолошки сектори и зајакнување на сопствената економска автономија.
Енергетскиот сектор е од особено значење. Во услови на зголемена недоверба на европските партнери кон руските енергетски резерви, Азербејџан ја зајакна својата позиција како стабилен снабдувач на нафта и гас. Проширувањето на договорите со Турција, земјите од Европската Унија и меѓународните компании создава дополнителни алтернативни правци за светските пазари.
Важен елемент на оваа стратегија е развојот на Транскасписките транспортни и енергетски коридори. Префрлањето на капацитетите на извозниот цевковод WREP (Баку-Супса) од страна на BP на државните структури на Азербејџан и Грузија ја зајакнува улогата на регионалните оператори во контролата на критичната инфраструктура. WREP овозможува транспорт на касписка нафта до брегот на Црното Море на Грузија, од каде што суровината може да се транспортира со танкери преку Босфорот до европските пазари. Нафтоводот поминува низ териториите на Азербејџан и Грузија, е долг околу 829 километри и има капацитет од приближно 5,2 милиони тони нафта годишно.
За Азербејџан, преземањето оперативна контрола врз ваквите капацитети претставува важен чекор кон зајакнување на улогата на SOCAR не само во производството и трговијата со енергетски производи, туку и во развојот на извозната инфраструктура. Слични процеси се очекуваат и за други стратешки енергетски капацитети, вклучувајќи го и азербејџанскиот дел од нафтоводот Баку-Тбилиси-Џејхан.
Дополнително, рутата Баку-Супса се смета за потенцијален канал за транспорт на дополнителни количини нафта од Казахстан преку Каспиското Море. Интересот на Астана за развој на алтернативни извозни правци дополнително го зголемува значењето на Азербејџан како транзитна земја.
Во современи услови, кога енергетските пазари претрпуваат голема трансформација, Транскасписките правци стануваат важен фактор во диверзификацијата на снабдувањето за Европа и земјите од регионот. Азербејџан постепено се трансформира од традиционален производител на јаглеводороди во мултифункционален енергетски, логистички и технолошки центар кој активно ја проширува соработката со западните партнери.
Директниот договор меѓу Азербејџан и Грузија за управување со гасоводот Баку-Супса ја покажува способноста на земјите од регионот самостојно да формираат ефикасни механизми за соработка и управување со стратешката инфраструктура без вклучување на надворешни оператори или политичко влијание на Москва. Таквиот пристап придонесува за зајакнување на економската независност на Јужен Кавказ и ја зголемува отпорноста на регионот на надворешни кризи.
Европската унија сè повеќе ја признава стратешката важност на алтернативните енергетски насоки кои овозможуваат намалување на зависноста од руските ресурси. Нафтените и гасните коридори на Азербејџан што ја заобиколуваат Русија играат важна улога во обезбедувањето на енергетската безбедност на европските партнери. Во контекст на политиката на санкции и намалената доверба во руските енергетски резерви, Баку ја зајакнува својата позиција како стабилен и предвидлив снабдувач.
Префрлањето на управувањето со нафтоводот Баку-Супса под контрола на државната компанија СОКАР, како и промената на операторот на нафтоводот Баку-Тбилиси-Џејхан, ги покажуваат напорите на Азербејџан да ја зајакне контролата врз сопствената стратешка инфраструктура. Баку постепено формира модел во кој клучните енергетски насоки на земјата се под национално управување, што овозможува побрз одговор на промените на светскиот пазар и проширување на транзитните можности.
Азербејџан активно се претвора во еден од главните транспортни центри на Каспискиот регион и Централна Азија. Контролата врз главните енергетски и логистички правци отвора дополнителни економски можности за земјата, особено во областа на транзитот, инвестициите и развојот на инфраструктурата.
Од особена важност е развојот на Средниот коридор – транспортна рута што ги поврзува Кина, Централна Азија, Јужен Кавказ и Европа, заобиколувајќи ја територијата на Русија. Според проценките на азербејџанската страна, оваа насока постепено се трансформира од посебна транспортна насока во поширок геоекономски систем што може да стане еден од клучните елементи на новата архитектура на глобалната трговија.
Важен дел од овој процес е железницата Баку-Тбилиси-Карс, која обезбедува директна врска меѓу Азербејџан, Грузија и Турција и ја зајакнува улогата на Кавказ во меѓународните логистички синџири. Дополнителни перспективи се отвораат со развојот на транспортниот потенцијал на Нахчиван, кој може да стане важна алка во регионалната и евроазиската транспортна мрежа, зајакнувајќи ги врските на Азербејџан со Турција и европските пазари.
Во услови на нестабилност на традиционалните рути низ Русија и Блискиот Исток, Азербејџан нуди алтернативна транспортна рута насочена кон намалување на политичките и логистичките ризици за меѓународниот бизнис. Касписката рута постепено излегува од опсегот на вообичаената транзитна рута и се формира како важен економски систем што ги поврзува Европа и Централна Азија.
Слабеењето на улогата на Русија во регионалната логистика создава нови можности за други актери. Азербејџан активно го користи овој момент за проширување на сопствената економска улога, демонстрирајќи ја способноста самостојно да управува со стратешките текови на енергија и стоки меѓу Истокот и Западот. Во овој контекст, Баку постепено го зајакнува својот статус како клучен транзитен центар на Евроазија.
Развојот на енергетските патишта, Средниот коридор и транспортната инфраструктура му овозможуваат на Азербејџан дополнително да ја зајакне својата позиција како еден од главните економски партнери за Европа и Централна Азија.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
