Нормализација на стагнацијата или некаков напредок, што носи новиот извештај на Европската комисија за Македонија

Мицкоски се „закани“ дека новиот извештај на Европската Комисија ќе бил поволен за Македонија.

Додека се чека објавувањето на новиот извештај на Европската комисија за Северна Македонија, вреди да се потсетиме на главната порака од претходниот извештај: земјата останува формално посветена на Европската Унија, но суштинските реформи продолжуваат да напредуваат бавно, делумно, а во некои области стагнираат.

Претходниот извештај покажа јасен контраст. Од една страна, Северна Македонија продолжи да се усогласува со надворешната и безбедносната политика на ЕУ, вклучително и нејзиниот став за руската агресија врз Украина, и постигна напредок во некои технички области. Од друга страна, во областите најважни за членство, владеењето на правото, судството, борбата против корупцијата, демократските институции и јавната администрација, напредокот беше минимален или отсутен.

Најзагрижувачка точка остана првата група, „Основи“, без која процесот на пристапување не може сериозно да се движи напред. Комисијата забележа дека немало напори за усвојување на потребните уставни амандмани, кои се услов за отворање преговори во оваа група. Ова значи дека земјата, и покрај нејзината проевропска реторика, остана блокирана на клучен чекор во процесот.

Уште попроблематична беше оценката на Поглавје 23, Судство и фундаментални права. Комисијата забележа „никаков напредок“ и во функционирањето на судството и во борбата против корупцијата. Ова е една од најсериозните забелешки што може да ги добие една земја-кандидат, бидејќи владеењето на правото е основата врз која се мери вистинската подготвеност за членство во ЕУ.

Во извештајот се нагласува дека независноста и непристрасноста на судството треба да се подобрат, додека политичкото мешање и притисок остануваат сериозна загриженост. Правосудниот систем продолжи да се соочува со недостаток на капацитет, недоволно финансирање, долги процедури и многу ниска јавна доверба. Ова не се само технички проблеми; тие директно влијаат врз граѓаните, бизнисите и довербата во државата.

Во борбата против корупцијата, извештајот беше подеднакво критичен. Комисијата утврди дека корупцијата останува широко распространета и дека случаите на високо ниво често се одложуваат, завршуваат со минимални казни или се застарени. Ова создава впечаток дека системот не успева да обезбеди одговорност за најмоќните актери. Институциите за борба против корупцијата, исто така, се соочија со недостаток на ресурси, капацитет и кредибилитет.

Демократските институции, според извештајот, функционираат, но остануваат оптоварени со политичка поларизација. Парламентот честопати одложуваше важни реформи и назначувања, додека употребата на скратени процедури за донесување закони остануваше проблем. Во европскиот процес, реформите не се мерат само според бројот на усвоени закони, туку и според нивниот квалитет, транспарентност и имплементација.

Во извештајот, исто така, е забележан недостаток на напредок во справувањето со препораките на ОБСЕ/ОДИХР и Венецијанската комисија за изборна реформа. Онлајн кампањите, политичкото рекламирање на социјалните медиуми и изборните дезинформации остануваат слабо регулирани. Ова е особено важно во поларизирано општество, каде што манипулацијата со информации може директно да влијае на демократските процеси.

Во извештајот е забележано дека граѓанското општество функционира во генерално поволна средина, но Комисијата предупреди дека граѓанскиот простор е стеснет. Реактивирањето на Советот за соработка меѓу Владата и граѓанското општество беше позитивен чекор, но сè уште недостасуваа одржливи консултации, транспарентно финансирање и значајно вклучување на организациите на граѓанското општество во креирањето политики.

Во однос на економијата, Северна Македонија имаше некои попозитивни оценки, но дури и таму напредокот остана ограничен. Во извештајот се истакнаа фискалните притисоци, лошото управување со јавните инвестиции, неформалната економија и структурните проблеми на пазарот на трудот, вклучувајќи ја емиграцијата и ниското учество во вработувањето.

Исто така, имаше области каде што земјата постигна подобри резултати. Надворешните односи и надворешната, безбедносната и одбранбената политика беа оценети позитивно, особено поради целосното усогласување со надворешната политика на ЕУ. Сепак, ова е повеќе дипломатски и геополитички успех отколку внатрешна реформа. Со други зборови, Северна Македонија се однесуваше како сигурен партнер на ЕУ во странство, но сè уште не се реформираше доволно за да биде кредибилен кандидат дома.

Затоа, во исчекување на новиот извештај, главното прашање не е дали земјата ќе ја повтори својата проевропска ориентација. Тоа е веќе познато. Прашањето е дали институциите постигнале вистински напредок во областите каде што претходниот извештај беше најкритичен: владеењето на правото, судството, корупцијата, изборната реформа, јавната администрација и вклучувањето на граѓанското општество.

Доколку новиот извештај ги повтори истите забелешки, тогаш проблемот повеќе не е само недостаток на напредок, туку нормализација на стагнацијата. Северна Македонија не може да продолжи да го претставува европскиот пат како стратешки приоритет додека клучните реформи остануваат недовршени, одложени или само делумно спроведени.

Претходниот извештај нè потсетува дека патот кон ЕУ не се мери со декларации, туку со функционални институции, независно судство, казнива корупција, администрација што му служи на граѓанинот и демократија што не е само формална. Додека не видиме промени во овие области, Северна Македонија ќе остане во позиција на земја што има европски правец, но сè уште не и европско темпо.