Нов бран мафијашки конфронтации во Србија, врските водат до СНС на Вучиќ

Нов бран мафијашки конфронтации во Србија го отвори повторно прашањето за врските меѓу владејачката СНС и организираниот криминал. Во исто време, кризата на доверба сè повеќе ги погодува не само гласачите на опозицијата, туку и дел од поддржувачите на Вучиќ.

Случајот со убиството во белградскиот ресторан „27“ претрпе неколку големи промени за само две недели. Првичната теза дека началникот на Полициската управа во Белград, Веселин Милиќ, помогнал во криењето на доказите беше отфрлена со тврдењето дека тој воопшто не бил на местото на настанот кога Саша Вуковиќ Бошке го уби Александар Нешовиќ Баја. Сепак, за многу граѓани на Србија, клучното прашање останува исто: што правел началникот на најголемата полициска управа во земјата со двајца истакнати членови на криминалното милје, пишува Дојче веле.

За Стеван Дојчиновиќ, главен уредник на истражувачкиот портал КРИК, нема ништо спектакуларно во овој случај. „Фактот дека имаме началник на полицијата поврзан со криминалот кој учествува во кривични дела е целосно познат и докажан факт“, изјави Дојчиновиќ за ДВ. Тој тврди дека српската држава, имено Српската напредна партија (СНС), која ги држи сите лостови на власта, е директно испреплетена со организираниот криминал.

„Сепак, државата нема стабилен партнер, туку избира со кого од криминалното милје ќе соработува во зависност од околностите. До 2021 година, државата соработуваше многу тесно со ограноците на кланот Кавач, а потоа ситуацијата се смени – тие станаа непријатели на државата, а државата почна да соработува со соперничка група“, вели Дојчиновиќ. Според него, токму овие променливи сојузи придонеле за крвавите судири во српското подземје, во кои повеќе од сто луѓе се убиени во ликвидации на мафијата во текот на изминатата деценија, честопати на сред бел ден. Затоа, вели тој, ниту последното убиство не било невообичаено.

„Овој случај стана голем затоа што на СНС ѝ одговараше да биде голем. Бидејќи, во рамките на СНС, различни струи соработуваат со различни криминални групи кои сега се во војна“, објаснува Дојчиновиќ.

Деценија докази

Во текот на изминатата деценија, наводите за врски меѓу политичката елита на Србија и организираниот криминал беа потврдени со судски постапки, изјави на сведоци, дешифрирани комуникации преку апликации и години работа на истражувачки новинари. Според новинарот Бранко Чечен, овој однос меѓу владејачката СНС и криминалното подземје датира од самиот почеток на владеењето на Александар Вучиќ. „Ова го гледаме првенствено во фактот дека луѓето кои одеднаш почнуваат да добиваат работа од државата доаѓаат директно од криминалното опкружување, како што се Звонко Веселиновиќ и Милан Радојичиќ“, вели Чечен.

Еден од највпечатливите примери дојде од истрагата за Вељко Беливук, наводниот водач на една од најозлогласените групи на организиран криминал во Србија. Како што објави КРИК од судењето, Беливук им рекол на обвинителите дека решил да „каже сè“ за односот на неговата група со претседателот Вучиќ, тогашниот министер за внатрешни работи Александар Вулин, братот на Вучиќ и други функционери кои им барале услуги, „а сега се преправаат дека не ги познаваат“.

Дојчиновиќ, исто така, посочува на пораките на WhatsApp пронајдени во телефонот на Беливук по неговото апсење во 2016 година, за кои тврди дека го откриваат командниот синџир. „Беливук побарал одобрение од многу важен и влијателен член на жандармеријата, Ненад Вучковиќ Вучек, и ѝ одговарал на Дијана Хркаловиќ, друго лице во полицијата, која потоа им одговарала на нејзините шефови, министерот и, очигледно, на претседателот“, вели Дојчиновиќ. Друг доказ се појавил во 2023 година, кога КРИК објавил аудио снимка на која може да се слушне како Вучковиќ води состанок на криминална група, разговара за бизнис и се фали дека неговата мрежа „ги држи сите полициски сили во свои раце“.

Взаемно корисен однос

Како што истакнуваат и Дојчиновиќ и Чечен, односот меѓу државата и организираниот криминал не е само прашање на корупција. Тоа е договор од кој двете страни имаат корист: државата обезбедува заштита, а криминалните групи за возврат извршуваат одредени задачи. За време на протестите што ја зафатија Србија во изминатите две години, истражувачките новинари идентификуваа членови на криминални групи меѓу мажите кои беа сместени во таканаречениот Чациленд и кои ги нападнаа демонстрантите.

Личностите од организираниот криминал со години се поврзуваат и со навивачки групи кои ги контролираат трибините, осигурувајќи дека скандирањата против Вучиќ се слушаат на стадионите што е можно поретко. „Државата не штити нарко-картел само за да може картелот да испрати неколку десетици луѓе да напаѓаат демонстранти. Клучната работа се парите. Поединците кои ја водат државата исто така добиваат дел од приходите. Тоа е главната мотивација. Но, бидејќи тие работат заедно, се разбира, секогаш кога им е потребна работна сила за улицата или стадионот, тие можат да ги повикаат криминалците и тие се должни да одговорат“, додава Дојчиновиќ.

Заеднички политичко-криминални потфати

Најјасна илустрација за овој однос е Јованица, една од најголемите плантажи со марихуана во Европа, откриена во 2019 година недалеку од Белград. Нејзиниот сопственик, Предраг Колувија, со години гради имиџ на успешен претприемач. Тој добивал државни награди, бил домаќин на високи државни функционери на својот имот и одржувал блиски врски со членови на полицијата, Агенцијата за безбедност и разузнавање и Агенцијата за воена безбедност.

„Самата држава е вклучена во дистрибуција на дрога“, вели Дојчиновиќ. „Веќе не зборуваме за корупција во смисла дека криминалот е поткуп на државни службеници. Зборуваме за тоа како државата влегува во заеднички бизнис со криминалот.“

Зошто никој на врвот не ги сноси последиците?

И покрај годините истраги, судски постапки и растечкиот број докази, ниту еден од најголемите случаи на организиран криминал во Србија не довел до политичка одговорност. Според Дојчиновиќ, обвинителството користи дешифрирани комуникации од апликацијата Скај за да ги гони членовите на криминалните групи, но избегнува траги што водат до политички чувствителни лица. „Обвинителството всушност ги користи комуникациите на Скај за да ги гони криминалците, но не сака да се допира и да создава проблеми за политичарите во Србија“, вели Дојчиновиќ.

Властите ги отфрлаат сите обвинувања и официјално тврдат дека водат решителна борба против организираниот криминал. „Кога мора, режимот апси некого, но потоа го разводнува случајот, едноставно затоа што не може да дозволи соработник кој би можел да проговори и да предизвика штета да остане неказнет“, додава Чечен.

Политичката цена

Сепак, просторот за маневрирање се стеснува. Додека протестите продолжуваат низ цела Србија, притисокот врз претседателот Александар Вучиќ расте. Бранко Чечен верува дека прашањето за соработка со криминалот сега почнува да ја еродира поддршката дури и кај гласачите кои не се дел од опозицијата. „Ова се луѓе кои се за него, но не се во неговиот клан, туку едноставно им се допаѓа кога Александар Вучиќ е на власт. Бидејќи едно е да заработуваш пари под водство на Вучиќ, а друго е да бидеш беспомошен пред криминалците и да немаш полиција да те заштити“, објаснува Чечен.

Затоа, верува тој, Вучиќ за прв пат се соочува со неизвесни избори и внимателно води мапа на датумите на нивното објавување за да ги одржи во најповолниот момент за него. „Александар Вучиќ не се кандидира на избори за кои не е апсолутно сигурен дека ќе победи – со измама или чесно. Значи, ова е многу тешка ситуација за него. Но, се чини дека се подготвува за изборите како нешто што мора да се случи според законот и уставот. Тоа сепак не значи дека ќе има избори, бидејќи гледаме дека уставот и законот се кршат секој ден, но се надевам дека никој не би помислил да воведе диктатура без избори“, заклучува Чечен.