Skip to content
Посетата на еврокомесарката за проширување Марта Кос на Скопје не донесе ништо ново во смисла на европските позиции. Но, токму во тоа е нејзината политичка тежина. Европската Унија уште еднаш јасно стави до знаење дека правилата на пристапниот процес нема да бидат менувани за Северна Македонија и дека барањето за гаранции, какви што инсистира Владата на Христијан Мицкоски, едноставно не постои во европската практика.
„Ниту една земја-кандидат никогаш не добила гаранција дека нема да се појави друг спор за време на процесот на пристапување. Така функционира проширувањето на Европската Унија и важно е да се прифати оваа реалност“, порача Кос и во интервјуто за МИА и на прес-конференцијата во Скопје.
Со една реченица, еврокомесарката го затвори просторот за очекувања дека Европската комисија ќе измисли нов механизам само за Македонија. Прашањето повеќе не е дали Брисел ќе попушти, туку дали Скопје ќе прифати дека бара нешто што никогаш не било дел од процесот на проширување.
Гаранции и ровови или решение низ трпеливи разговори
Последната година македонската политика се претвори во потрага по „гаранции“. Но, наместо да се приближува решение, јавниот простор сè повеќе наликува на ископување политички ровови.
Од Брисел, пак, постојано доаѓа поинаква порака – довербата не се гради со нови услови, туку со разговор, исполнување на договореното и политичка предвидливост.
И самата Кос порача дека доаѓа во Скопје за да помогне, а не за да наметнува нови барања.
„Доаѓам да ја охрабрам Владата да го направи следниот чекор. Сега имаме можност што се случува еднаш во една генерација да го реализираме проширувањето“, изјави еврокомесарката на прес конференцијата во Владата.
Тоа е суштинската разлика меѓу политиката на градење доверба и политиката на постојано отворање нови предуслови.
Говор на омраза или атмосфера за разбирање
Во изминатите две години, односите меѓу Скопје и Софија речиси целосно се преселија на теренот на меѓусебните обвинувања, навреди и политичка мобилизација.
Во таква атмосфера, секоја изјава лесно станува повод за нова криза.
Наспроти тоа, Европската комисија инсистира на сосема поинаков пристап – добрососедските односи не се бирократска формулација, туку политичка култура.
Оттука и пораката на Кос дека довербата не може да се изгради преку конфронтација, туку преку постепено создавање атмосфера во која проблемите ќе се решаваат, а не ќе се продлабочуваат.
Реална политика или преседан што Европа не го познава
Најголемиот парадокс во актуелната македонска политика е што се бара механизам што никогаш не постоел во историјата на проширувањето.
Ниту Полска, ниту Хрватска, ниту Словенија, ниту земјите што денес се во завршна фаза од преговорите не добиле гаранција дека во текот на процесот нема да се појават нови политички спорови.
Токму затоа Кос беше категорична дека барањето на Скопје претставува нешто што европската практика едноставно не го познава.
Со други зборови, Македонија денес не бара подобри услови, туку сосема нов модел на проширување.
Дали е реално 27 земји-членки да го менуваат процесот поради една држава или е пореално земјата-кандидат да ги следи правилата што важеле за сите претходни кандидати и да ги исполнува обврските.
Лекциите од Преспа – дали нешто научивме?
Искуството со решавањето на спорот со Грција покажува дека најголемите политички исчекори не се прават кога сите се задоволни, туку кога постои политичка храброст да се донесе тешка одлука.
Преспанскиот договор беше жестоко оспоруван, но токму по неговото потпишување Македонија стана членка на НАТО и доби зелено светло за почеток на преговорите со Европската Унија.
Денес, наместо да се извлече поука дека компромисите отвораат врати, повторно се создава впечаток дека секој компромис однапред е прогласен за пораз.
Таквиот пристап не остава простор за дипломатија, туку само за политички ќор-сокаци.
Ако идентитетот не е на масата, тогаш што всушност се брани?
Еден од најзначајните моменти на прес-конференцијата беше одговорот на Марта Кос на прашањето за македонскиот идентитет.
„Идентитетот никогаш не може да биде предмет на политичко одлучување. Никој не може да ви го одземе македонскиот идентитет и македонскиот јазик“, рече Кос на прес-конференција во Владата.
Тоа е можеби најсилната политичка порака што Европската комисија ја испрати од Скопје.
Ако Европската Унија јавно повторува дека идентитетот и јазикот не се предмет на преговори, тогаш впечатокот е дека најголемиот дел од домашната политичка дебата се води околу прашање кое Брисел тврди дека воопшто не е на масата.
Оттука произлегува и дилемата: дали јавноста се мобилизира околу реален проблем или околу политички страв кој станува главен аргумент против продолжувањето на евроинтеграциите?
Колку долго Европа ќе чека?
Проширувањето повторно стана геостратешки приоритет на Европската Унија. Војната во Украина го промени политичкиот контекст и Брисел денес покажува подготвеност побрзо од кога било да ги интегрира земјите од Западен Балкан.
Албанија и Црна Гора веќе го користат тој моментум.
Северна Македонија, пак, ризикува да остане единствената земја што ќе го потроши овој историски прозорец чекајќи гаранции за механизам што Европа однапред кажува дека не постои.
Тоа значи тестирање не само на трпението на Брисел, туку и на геополитичката трпеливост на Унијата, која нема бесконечно да го држи отворен истиот прозорец на можности.
Слепата улица не е европска политика
По посетата на Марта Кос, една работа изгледа појасна од кога било. Европската Унија не го промени својот став, но уште еднаш ја отвори вратата за Северна Македонија. Прашањето е дали македонската политика ќе продолжи да стои пред таа врата барајќи клуч што не постои или ќе влезе низ единствениот влез што е понуден – исполнување на преземените обврски и продолжување на преговорите.
Продолжувањето на политиката на условување со невозможни гаранции не води кон подобра преговарачка позиција, туку кон слепа улица во која државата останува заглавена меѓу сопствените политички позиции и непроменетите правила на Европската Унија. Во таа улица нема нови поглавја, нема пристап до придобивките од членството и нема извесност за иднината. А токму тоа е сценариото што најмалку им е потребно на граѓаните, кои со децении чекаат европската перспектива конечно да стане реалност, а не тема за уште една политичка расправа.
