Skip to content
Поранешниот претседател на Европската комисија Жан-Клод Јункер предупреди дека Европската Унија не смее да создаде повластена патека за членство на Украина, додека земјите од Западен Балкан и натаму се оценуваат според строгите и долготрајни правила на пристапниот процес.
Јункер оцени дека Украина има јасна европска перспектива, но се спротивстави на определување конкретен датум за нејзино членство. Според него, политичките ветувања што не се поткрепени со исполнети услови можат подоцна да ѝ се вратат на Европската Унија како проблем.
„Немам добро мислење за давањето конкретен датум за пристапување на Украина. Како по правило, тоа се враќа како бумеранг“, изјави Јункер за германската телевизија „Феникс“.
Поранешниот претседател на Европската комисија нагласи дека не смее да се создаде разлика во политичкиот третман во која за Украина ќе се испраќа порака за забрзано членство, а земјите од Западен Балкан ќе продолжат да минуваат низ редовната постапка, исполнувајќи ги сите услови од преговарачките поглавја.
Јункер смета дека ниту Украина ниту земјите од Западен Балкан во овој момент не ги исполнуваат сите критериуми за членство. Тој побара Европската Унија ригорозно да го применува истиот принцип кон секоја кандидатка, без политичка премија поради војната или геополитичката положба.
Критериумите од Копенхаген бараат стабилни демократски институции, владеење на правото, почитување на човековите права, функционална пазарна економија и административен капацитет за примена на европското законодавство. Европскиот совет и натаму официјално наведува дека пристапувањето е процес заснован врз заслуги, во кој секоја држава мора да ги исполни истите основни услови.
Изјавата на Јункер доаѓа во период на значително забрзување на европската политика на проширување. На 14 јули во Брисел беа одржани четири пристапни конференции со Албанија, Црна Гора, Украина и Молдавија, што еврокомесарката за проширување Марта Кос го опиша како „супер вторник“ за проширувањето.
Албанија привремено ги затвори преговорите во областите на науката и истражувањето, образованието и културата и надворешните односи. Црна Гора ги затвори поглавјата за политиката на конкуренција и царинската унија, додека Украина и Молдавија продолжија со отворање нови делови од преговорите.
Војната во Украина го претвори проширувањето од претежно техничка политика во инструмент на европската безбедност. Брисел го гледа членството на Украина како дел од идната безбедносна архитектура на континентот и како средство за ограничување на руското влијание. Еврокомесарката Кос оцени дека идната европска безбедност тешко може да се замисли без Украина.
Јункер не ја оспорува европската перспектива на Киев, туку бара таа да биде условена со истите реформи што се бараат од останатите кандидати. Според него, приемот на неподготвени држави може да создаде длабоки поделби во Унијата по нивното членство. Како примери од претходните проширувања ги посочи Романија, Бугарија и Хрватска.
Европската Унија официјално тврди дека Западен Балкан не е тргнат настрана. На самитот во Тиват во јуни, претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта изјави дека регионот е составен дел од иднината на ЕУ и дека неговото членство останува приоритет и важна геополитичка инвестиција.
Европските лидери тогаш ја потврдија постепената интеграција на регионот во единствениот пазар, безбедносните механизми и европските програми, но повторија дека напредокот останува условен со кредибилни реформи. Планот за раст предвидува шест милијарди евра за реформи и инвестиции во Западен Балкан во периодот од 2024 до 2027 година.
Разликите во динамиката меѓу кандидатите, сепак, стануваат сè повидливи. Црна Гора е во напредна фаза и има амбиција да ги заврши преговорите, а Албанија веќе премина кон привремено затворање поглавја. Украина, која аплицираше за членство само неколку дена по почетокот на руската инвазија во 2022 година, во јуни 2026 година го отвори првиот преговарачки кластер, а во јули продолжи со нови области.
Македонија ја одржа првата меѓувладина конференција во јули 2022 година и го заврши скринингот во декември 2023 година, но сè уште не го отворила кластерот „Темели“. Европската Унија останува на позицијата дека следниот чекор е усвојување на договорените уставни измени, по што треба да започне формалното отворање на кластерите.
Европската комисија во последниот извештај оцени дека Македонија не презела одлучувачки чекори за придвижување на преговорите и побара засилени реформи во судството, борбата против корупцијата, јавната администрација и заштитата на малцинствата. Истовремено, земјата ја задржа целосната усогласеност со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ.
Јункер се заложи и за промена на начинот на одлучување во проширена Европска Унија. Според него, Брисел ќе мора дел од одлуките што сега бараат консензус да ги носи со квалификувано или со повисоко, „суперквалификувано“ мнозинство. Со зголемувањето на бројот на членки, едногласното одлучување може дополнително да ги усложни санкциите, надворешната политика, буџетските одлуки и следните чекори во проширувањето.
