Цените растат, платите не стигнуваат: Маржите ја јадат кошничката

Цените растат, платите не стигнуваат, а новите инспекциски податоци покажуваат дека дел од поскапувањето не произлегувало само од повисоките трошоци за набавка. Контролите на повеќе од 700 основни прехранбени и хигиенски производи утврдиле дека од мај 2025 до мај 2026 година продажните цени се зголемиле речиси двојно повеќе од набавните, со што дополнителниот товар повторно завршил врз семејните буџети.

Според податоците што ги презентираше министерот за економија и труд Бесар Дурмиши, просечните набавни цени во анализираниот период пораснале за 2,66 проценти, додека просечните продажни цени се зголемиле за 4,56 проценти.

Разликата од речиси два процентни поени укажува дека дел од трговците не ги пренеле пониските набавни трошоци до потрошувачите. Наместо цените на рафтовите да се намалат кога производите биле набавувани поевтино, дел од компаниите ја зголемиле бруто-профитната маржа.

Тоа значи дека граѓаните плаќале повеќе не само поради инфлацијата, трошоците за производство или поскапувањето на суровините, туку и поради одлуките на трговците да задржат поголема разлика меѓу набавната и продажната цена.

За семејствата што секојдневно ги купуваат истите основни производи, процентите брзо се претвораат во стотици и илјадници денари повеќе на месечно ниво. Цените на храната и хигиенските средства може да се променат за неколку дена, додека платите на голем дел од вработените остануваат исти со месеци.

Дурмиши најави дека во понеделник ќе се одржи состанок со производителите и дистрибутерите, на кој треба да се разговара за набавните и продажните цени при купување големи количини. Не е прецизирано дали разговорите ќе резултираат со конкретни ограничувања, нови контроли или други мерки против неоправданото зголемување на маржите.

Последните статистички податоци покажуваат дека месечната инфлација се намалила за 0,5 проценти. Цените на храната и безалкохолните пијалаци биле пониски за 1,1 проценти, додека кај транспортот било регистрирано намалување од 1,6 проценти.

Сепак, намалувањето на инфлацијата не значи дека цените се вратиле на претходното ниво. Тоа покажува дека тие во просек растат побавно или дека во одреден период е регистрирано ограничено намалување, но производите и натаму може да останат значително поскапи во споредба со претходните години.

Анализата за периодот од март до јуни 2026 година покажала поинаква динамика. Во тие месеци набавните цени се зголемиле за околу 2,04 проценти, додека продажните цени пораснале за 0,16 проценти, што според Министерството укажува на стабилизирање на состојбата и забавување на растот на трговските маржи.

Но, подолгорочната споредба открива дека во текот на една година дел од трговците успеале да ја зголемат својата заработка и во периоди кога набавните цени се намалувале. Тоа го отвора прашањето зошто поевтината набавка не била почувствувана и на касите во маркетите.

Просечната нето-плата во април 2026 година изнесувала 48.779 денари, но просекот не ја прикажува целосно реалноста на работниците што примаат минимални или потпросечни плати. За нив, секое ново поскапување на лебот, маслото, млекото, месото или средствата за хигиена директно го намалува износот што останува за сметки, превоз, лекови и други трошоци.

Минималната нето-плата во 2026 година изнесува 26.046 денари, сума што не е доволна самостојно да ги покрие вкупните месечни трошоци на едно домаќинство. Разликата меѓу приходите и реалните потреби дополнително се продлабочува кога продажните цени растат побрзо од набавните.

Прашањето за минималната плата и новата потрошувачка кошничка не било ставено на дневен ред на последната седница на Економско-социјалниот совет. Предлозите за методологијата на кошничката сè уште се разгледуваат, а надлежните најавуваат дека таа ќе стане дел од националната стратегија и подоцна ќе биде објавена во јавноста.