Од хотелска тераса до светскиот врв: Венецијанскиот фестивал полни 94 години

Утре, 6 август, се навршуваат 94 години од отворањето на првиот Венецијански филмски фестивал, најстариот филмски фестивал во светот и еден од најпрестижните настани во меѓународната кинематографија.

Првото издание било отворено на 6 август 1932 година на терасата на хотелот „Ексцелзиор“ на венецискиот остров Лидо. Настанот траел до 21 август и тогаш го носел името „Меѓународна изложба на кинематографска уметност“. Називот „Мостра“, по кој фестивалот е познат денес, бил воведен во 1934 година.

Фестивалот бил создаден како дел од Венециското биенале, културна институција основана во 1895 година. Иницијативата ја покренале тогашниот претседател на Биеналето, грофот Џузепе Волпи ди Мизурата, вајарот Антонио Мараини и Лучано де Фео. Успехот на првите изданија придонел фестивалот од 1935 година да стане годишен настан.

Првата фестивалска вечер била отворена со американскиот филм „Д-р Џекил и господин Хајд“ на режисерот Рубен Мамулијан. На програмата биле прикажани филмови од повеќе земји, а првиот италијански филм на фестивалот бил „Какви никаквеци се мажите“ на Марио Камерини, со младиот Виторио де Сика во една од неговите први значајни улоги.

Првото издание немало официјално жири и награди во денешната форма. Публиката пополнувала гласачки ливчиња и ги избирала најдобрите актери, како и најзабавниот, најтрогателниот, најоригиналниот и технички најсовршениот филм. Во историската архива на Биеналето се чува и писмото со кое Луј Лимиер, еден од пионерите на кинематографијата, прифатил да биде дел од Почесниот комитет.

Фестивалот бил основан во периодот на фашистичкиот режим на Бенито Мусолини, кој го користел филмот и како средство за државна пропаганда. Највисокото признание од 1934 до 1942 година го носело името „Куп на Мусолини“, а политичкото влијание особено се засилило кон крајот на триесеттите години.

Одржувањето било прекинато од 1943 до 1945 година поради Втората светска војна. Фестивалот се вратил во 1946 година, а во следните децении постепено го отстранил политичкото наследство од фашистичкиот период и повторно се изградил како меѓународна платформа за филмска уметност.

Највисокото признание денес е „Златниот лав“, кој се доделува за најдобар филм во главната натпреварувачка програма. „Купот Волпи“ за најдобри актерски остварувања се доделува од 1935 година, додека „Златниот лав“ за животно дело бил воведен во 1969 година.

Низ историјата, Венеција била место каде што светската публика првпат се запознавала со нови автори и кинематографии. „Рашомон“ на Акира Куросава го освои главното признание во 1951 година и помогна јапонскиот филм да добие поширока меѓународна видливост. На фестивалот биле наградувани и филмови на Федерико Фелини, Луис Буњуел, Андреј Тарковски, Роберто Роселини, Микеланџело Антониони и други значајни режисери.

Денес Венецијанскиот фестивал традиционално ја отвора есенската сезона на големите филмски награди. Премиерите на Лидо често стануваат кандидати за европските филмски признанија, Златните глобуси и Оскарите, додека црвениот тепих привлекува режисери, актери, продуценти и медиуми од целиот свет.

Годинашното, 83. издание на Венецијанскиот филмски фестивал ќе се одржи од 2 до 12 септември 2026 година, под раководство на Алберто Барбера. Фестивалот ќе биде отворен со светската премиера на филмот „Ink“ на Дени Бојл, а американската актерка Елен Бурстин ќе го добие „Златниот лав“ за животно дело.