Skip to content
Новиот механизам за наплата на сообраќајните казни од странските возачи стартуваше токму во шпицот на летната сезона. Наместо брза и дигитална процедура, дел од патниците добија часови чекање, дополнителен трошок и објаснување што, според сведоштвата, ни самите службеници не го знаеле доволно добро.
На странските туристи и транзитните патници Македонија им испрати прилично едноставна порака: почитувајте ги сообраќајните правила. Проблемот е што државата, кога дојде време да ја спроведе таа порака, очигледно не беше подготвена да им објасни на истите тие патници како практично да постапат.
Од 19 август почна примената на механизмот со кој возилата со странски регистарски таблички, доколку системот „Безбеден град“ претходно регистрирал сообраќаен прекршок, се запираат при излез од земјата. На Граничниот премин Табановце, на возачите им се соопштува дека имаат регистриран прекршок, им се издава записник со прекршочен платен налог и им се овозможува да ја платат глобата согласно законската постапка.
На хартија, механизмот е логичен.
Во практика, првиот ден покажа нешто сосема друго.
Државата знаеше дека системот доаѓа
Ова е можеби најважниот дел од приказната.
Не станува збор за ненадејна природна непогода, дефект на граничниот премин или непредвиден сообраќаен инцидент. За наплатата на казните од странски возила се зборуваше со месеци.
Уште во март беше објавено дека прекршоците на возилата со странски регистарски ознаки ќе се реализираат преку граничните премини. Во јули МВР веќе соопштуваше дека системот има регистрирано десетици илјади прекршоци од странски возила и најавуваше дека казните ќе се наплаќаат на граница.
На 12 август, само една недела пред стартот, МВР јавно најави дека системот „деновиве“ ќе започне на Табановце, а потоа ќе се прошири на останатите гранични премини.
Значи, институциите имале време да го подготват процесот.
И токму затоа прашањето не е дали требало да има казни.
Прашањето е: зошто процедурата не била целосно подготвена за првиот ден?
33.722 прекршоци пред системот да стигне до границата
Обемот на проблемот исто така бил познат однапред.
МВР соопштило дека од 2 февруари до 31 мај преку „Безбеден град“ биле регистрирани 33.722 прекршоци од возила со странски регистарски ознаки. Најмногу, 11.258, биле регистрирани во мај.
Подоцна, вкупниот систем веќе имал регистрирано над 120.000 сообраќајни прекршоци, при што околу 95 отсто се однесувале на пречекорување на брзината.
Тоа значи дека институциите не можеле да бидат изненадени од бројот на потенцијални постапки.
Уште повеќе, не станува збор за обичен работен ден во февруари.
Август е период кога низ Македонија минуваат огромен број автомобили од Србија, Косово, Албанија, Грција, Бугарија и други европски земји. Дел од нив се туристи кои се враќаат од одмор, а дел се транзитни патници што мора да ја минат Македонија за да стигнат до својата крајна дестинација.
Токму затоа граничниот премин не е обично место за административна процедура.
Тој е тесно грло низ кое мора да помине целиот сообраќај.
Кога дигиталниот систем завршува на полицискиот шалтер
Тука се појавува најголемиот апсурд.
„Безбеден град“ е претставен како модерна технологија која автоматски ги детектира прекршоците. Целта е помалку човечки фактор, поголема ефикасност и побрзо санкционирање.
Но, кога станува збор за странските возила, високоавтоматизираниот систем на крајот се судира со еден многу стар механизам: полицаец, документација, записник, платен налог и чекање.
Тоа само по себе не е проблем доколку процедурата е добро организирана.
Проблемот настанува кога секоја следна фаза бара дополнително објаснување, проверка или рачна обработка.
Тогаш технологијата што требаше да го забрза процесот станува само првиот чекор кон нова административна процедура.
А на граница секоја минута се множи со стотици автомобили.
Најлошиот можен момент
Уште еден аспект не смее да се занемари.
Патниците кои се враќаат од летен одмор не се во иста ситуација како домашен возач кој добил известување за прекршок и има време да ја регулира обврската.
Странецот најчесто е на последната етапа од патувањето.
Има резервација, авион или траект што треба да го фати, работен ден што го очекува, деца во автомобилот, долг пат пред себе и ограничен буџет по завршувањето на годишниот одмор.
Ненадејна казна од неколку десетици или стотици евра е непријатна.
Но, уште понепријатно е кога на тоа ќе се додадат два или три часа поминати во колона на августовска жештина затоа што административната процедура на границата не е доволно брза.
За туристот тоа не е само сообраќајна казна. Тоа е неговото последно искуство со Македонија.
И тука доаѓаме до најголемиот комуникациски пропуст
МВР дури на 20 август објавува информација со наслов дека е „Ставена во функција апликацијата ‘Безбеден град’ за странските возила“, со упатства за постапката и регистрацијата.
Тоа отвора сосема логично прашање:
Ако апликацијата и упатствата се важен дел од системот, зошто тие не беа масовно достапни пред почетокот на наплатата на границите?
Особено ако институциите знаеле дека првите денови ќе бидат најкритични.
Дигиталната услуга не треба да биде објаснување дадено откако ќе се создадат километарски колони.
Таа треба да биде алатка што ќе спречи создавање колони.
Не е проблемот што странците се казнуваат
Ова мора да се каже јасно. Нема сериозна причина да се бара странските возачи да имаат привилегија да ги прекршуваат македонските сообраќајни правила.
Напротив, една од слабостите на системот во првите месеци беше токму тоа што странските возила можеле да бидат регистрирани од камерите, но немало функционален механизам за санкционирање.
Во јули МВР веќе имаше евидентирано 33.722 прекршоци од странски возила за само четири месеци.
Оттука, воспоставувањето механизам за нивно санкционирање е нормален чекор.
Прашањето е како се прави тоа.
Европскиот турист не треба да очекува дека во Македонија нема да биде казнет ако вози пребрзо.
Но, исто така, Македонија не треба да очекува европскиот турист да разбира процедура која самата држава не му ја објаснила однапред.
Државата има и туристичка обврска
Ова е аспект кој често се губи кога институциите зборуваат за безбедност.
Граничниот премин е првата и последната слика што многу странци ја добиваат за една земја.
Ако туристот влегува во Македонија без проблем, поминува низ земјата, троши пари, престојува во хотели, ресторани и туристички центри, а потоа на излезот поминува часови во колона за да плати казна за која не знаел дека постои и за која нема едноставна процедура – тогаш државата создава негативно искуство кое не се гледа во статистиката на „Безбеден град“.
Системот може да биде успешен во намалувањето на прекршоците, но истовремено лошо имплементиран како јавна услуга.
Двете работи можат да бидат точни во исто време.
Оправдан е гневот, но не и барањето за неказнивост
Затоа гневот на патниците е оправдан ако нивните сведоштва за долгото чекање, недоволната подготвеност на службениците и нејасните инструкции се точни.
Не затоа што биле казнети.
Туку затоа што државата им наплатила прекршок преку процедура која, барем во првиот ден, очигледно не била дизајнирана за огромниот летен сообраќај.
Ова е разликата меѓу спроведување на закон и добро управување.
Законот мора да важи за сите.
Но и државната администрација мора да функционира професионално за сите.
Ако Македонија сака „Безбеден град“ да биде вистински модерен систем, следниот чекор не треба да биде само поставување повеќе камери и издавање повеќе казни.
Треба да биде создавање процедура во која возачот однапред може да провери дали има прекршок, веднаш да ја плати казната, да добие јасна потврда за плаќањето и да ја продолжи патувањето без да биде претворен во административен заложник на граничниот премин.
Зашто вистински „безбеден град“ не е оној во кој камерата никого не пропушта.
Туку оној во кој технологијата работи толку добро што граѓанинот и туристот речиси и да не ја чувствуваат администрацијата зад неа.
Во спротивно, Македонија ризикува да создаде прилично чуден парадокс: системот кој требаше да ја направи земјата побезбедна, на границата да ја направи и побавна.
И наместо туристите од Македонија да понесат дома спомени од летувањето, дел од нив да понесат пред сè спомен од часовите поминати на жештина за да платат казна.
Неколку факти се особено важни за оваа анализа: стартот на Табановце бил најавуван само седум дена однапред, иако механизмот бил подготвуван со месеци; МВР уште во јули располагало со податоци за 33.722 прекршоци на странски возила, а на 19 август официјално било објавено дека примената започнува на Табановце.
Дополнително, има и интересен контраст: уште во јануари МВР јавно говорело за мобилна апликација преку која возачите ќе можат да проверуваат прекршоци, а за странските возила се предвидувала посебна процедура.
Тоа ја засилува тезата дека не станува збор за непредвиден проблем, туку за прашање на темпирање, подготовка и комуникација.
