Skip to content
Во периоди на високи температури и тропски ноќи, сонот лесно може да се наруши, што има последици по здравјето. Неврологот Никола Војводиќ, кој беше гостин во емисијата „3Д – Нова димензија на денот“, за Инсајдер изјави дека несоницата или несоницата може да биде психолошка последица, но и соматска или невролошка болест. Сепак, интересно е што повеќе од 50 проценти од луѓето кои страдаат од хронична несоница немаат никаква специфична причина, изјави Војводиќ за Инсајдер.
„Тие страдаат од таканаречена психофизиолошка несоница, што е последица на нарушените функции на нервните кола одговорни за иницирање на спиењето и зголемено лачење на супстанца наречена орексин. Орексинот е супстанца која се лачи во дел од мозокот наречен хипоталамус, а ние го нарекуваме „чувар на будноста“, истакнува Војводиќ.
Кога сонцето заоѓа, мозокот добива сигнал да лачи мелатонин, кој е хормон кој не предизвикува директно спиење, туку испраќа сигнал до мозокот дека е време за спиење, објаснува нашиот соговорник.
„И тоа е во ред ако сме дома, ако имаме правилно наместен кревет, ако ги имаме сите услови за спиење. Но, многу често ја немаме таа можност. Често сме во автомобил, зад воланот, работиме трета смена и така натаму. Замислете дека не постои супстанца наречена орексин, а вие мора да работите, да речеме, во 10, 11 часот навечер, а лачите мелатонин. Едноставно би заспале на работа или зад воланот. Пациентите со нарколепсија ја имаат болеста затоа што немаат доволно орексин“, вели Војводиќ.
Од друга страна, додава тој, кај пациенти кои страдаат од несоница, постои нарушување во нервното коло во мозокот што доведува до трајно високо лачење на орексин.
„Поради ова, тие практично не можат да иницираат спиење. Фармакологијата на нарушувањата на спиењето се базира на оваа функција на орексинот. А еден од веќе воспоставените лекови во светот за третман на почетна несоница е блокатор на орексинските рецептори. Проблемот е што кога ќе го дадете тој лек, не можете навистина успешно да ја контролирате брзината со која лицето ќе заспие“, наведува Војводиќ.
Тој исто така додава дека ниедна од „таблети за спиење“ всушност не е лек што води до физиолошки сон.
„Повеќето од овие лекови, а најчесто луѓето користат препарати на бензодиазепин сами по себе, предизвикуваат спиење, но тие екстремно ја нарушуваат структурата на спиењето. Човекот ќе спие, но тоа нема да биде доволно функционално ефикасно. Во првата фаза на бавен сон, метаболичкиот отпад се елиминира. Не заспиваме поради мелатонинот, тој само ни кажува дека е во ред да заспиеме, но всушност заспиваме поради акумулацијата на метаболички отпад. Тој метаболички отпад се нарекува аденозин“, вели Војводиќ.
Тој објаснува дека се будиме кога пиеме кафе бидејќи кофеинот е многу моќен блокатор на аденозинските рецептори.
„Но, аденозинот продолжува да се акумулира. И кога ефектот на кофеинот ќе исчезне, заспиваме уште повеќе. Ова се нарекува ефект на враќање. Функцијата на првата фаза од спиењето е да го исчисти аденозинот од мозокот. Ова е многу важно, бидејќи придонесува за реставративната функција на мозокот, така што се будиме со чувство дека сме одморени и дека повеќе не сме поспани, а од друга страна, ослободува простор за формирање на нови невронски врски, што е многу важно за функцијата на меморијата“, рече неврологот.
Колку е здраво да се спие под клима уред?
На прашањето дали е подобро да се спие под клима уред или воопшто да не се спие на високи температури, Војводиќ одговара дека пред сè е важно да се запознаете со два факта поврзани со телесната температура и спиењето.
„Еден од главните иницијатори на спиењето е малото намалување на телесната температура. Кога мелатонинот почнува да се лачи, телото почнува да ја ослободува телесната температура, која се намалува за 0,5 до еден степен Целзиусови. Тоа е моќен активирач на механизмите што го водат човекот кон спиење. Од друга страна, кога заспиваме, прво влегуваме во фазата на бавни бранови, потоа во REM фазата и ја губиме терморегулацијата“, вели тој.
Тој објаснува дека за време на спиењето ја губиме терморегулацијата, поради што телото се прегрева на екстремно високи надворешни температури.
„И тогаш или ќе спиеме лошо или ќе се разбудиме наутро со чувство дека не сме спиеле, со чувство на ситост во главата и замор“, додава Војводиќ и истакнува дека затоа е подобро да спиеме под клима уред.
„Ова е причината зошто се покриваме, особено во зима. Би било идеално ако можеме да користиме уред за регулирање на температурата во просторијата, така што би била идеална од 21 до 23 степени, да се покриеме со лесно ќебе и да спиеме така. Она што се случува со климатските услови во последните денови не е баш ситуација погодна за добар сон“, вели тој.
На прашањето колку непроспиени ноќи се потребни за да ги почувствуваме ефектите врз нашето здравје, Војводиќ одговара: „Една“.
„Последиците ги чувствуваме во мало зголемување на крвниот притисок, забрзан срцев ритам, во фактот дека стануваме пораздразливи. Ова се одразува и во фактот дека полошо се сеќаваме на новите информации. Исто така, постојат периоди на микроспиење, од две до три секунди, а ова е особено опасно во сообраќајот и додека возите. Сето ова се ситуации што можат да го загрозат здравјето“, истакнува тој.
На прашањето дали спиењето може да се компензира, Војводиќ одговара дека е можно да му помогнете на вашето тело.
„Со компензација за спиење, го елиминирате акумулираниот метаболички отпад, бидејќи функцијата на кардиоваскуларниот систем е подобро регулирана. Имунолошкиот систем исто така работи подобро. Кога не спиеме, сме поподложни на разни нарушувања на имунолошкиот систем“, вели соговорникот на Инсајдер.
Тој исто така вели дека треба да избегнувате екрани, т.е. сина светлина, најмалку 20 минути до половина час пред спиење. Тој исто така советува туширање со топла вода.
„Ако не можете да заспиете за 15-20 минути, препораката е да станете и да се вклучите во некоја активност што ве опушта. Да прочитате нешто лесно, да пуштите релаксирачка музика и така натаму. А потоа обидете се повторно. Ако тоа не функционира, мора да се прибегнете кон лекови, но пред тоа постои психотерапевтски пристап наречен когнитивно-бихевиорална психотерапија, кој се покажа како многу ефикасен во третманот на хронична несоница“, заклучува Војводиќ.
