Skip to content
Најновите податоци за просечната плата отворија нова пресметка меѓу СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ, но кога бројките ќе се извадат од партиските соопштенија и ќе се пресметаат со иста методологија, сликата е значително помалку спектакуларна.
СДСМ го зема падот на просечната плата во еден месец како доказ за влошување на животниот стандард. ВМРО-ДПМНЕ, пак, зема два различно долги периоди, го дели номиналното зголемување во денари со бројот на месеци и од тоа извлекува заклучок дека платите во времето на актуелната Влада растат околу 70 проценти побрзо.
И двете конструкции имаат проблем. Но математиката со која премиерот Христијан Мицкоски и ВМРО-ДПМНЕ го добиваат процентот од 70 отсто особено бара објаснување, бидејќи не претставува класична економска стапка на раст.
Просечната нето-плата во јуни изнесувала 48.381 денар. Во однос на мај, кога достигна 49.544 денари, тоа е пад од 1.163 денари или околу 2,35 проценти. Но во однос на јуни минатата година платата е повисока за 6,4 проценти. Тоа се две истовремено точни статистички информации.
Токму тука започнува политичката селекција на бројките.
СДСМ го нагласи месечниот пад и обвини дека „веселата математика“ на Мицкоски не ја одразува реалната состојба во семејните буџети. ВМРО-ДПМНЕ возврати дека за време на нивното владеење просечната плата растела многу побрзо отколку во седумте години на СДСМ и ДУИ.
Како ВМРО-ДПМНЕ стигнува до 70 проценти
Пресметката на владејачката партија оди вака.
Во јуни 2017 година просечната плата била 22.808 денари, а во мај 2024 година 41.252 денари. Разликата е 18.444 денари. ВМРО-ДПМНЕ ја дели со 84 месеци и добива околу 220 денари просечно месечно зголемување.
Потоа го зема периодот од јули 2024 година, кога просечната плата била 40.961 денар, до мај 2026 година, кога достигнала 49.544 денари. Разликата од 8.583 денари ја дели со 23 и добива околу 373 денари месечно.
373 поделено со 220 е околу 1,70. Оттука доаѓа тврдењето за „70 проценти побрз раст“.
Аритметиката на делењето е јасна. Проблемот е што тоа што се пресметува не е стандардна стапка на раст на платите.
Се споредува просечно номинално зголемување во денари. Денарскиот износ, меѓутоа, зависи од почетната основа. Зголемување од 300 денари на плата од 23.000 денари има сосема различна економска тежина од 300 денари на плата од 41.000 денари.
Со други зборови, 220 и 373 денари не можат едноставно да се претворат во економска стапка на раст без да се земе предвид од колкава плата се тргнува.
Уште поголем проблем: веќе го имаме јуни, но во пресметката останува мај
Најновиот податок на ДЗС сега е за јуни, не за мај.
И тука резултатот драматично се менува.
Од јули 2024 до јуни 2026 година просечната плата пораснала од 40.961 на 48.381 денар, односно за 7.420 денари. Ако се примени истата логика на ВМРО-ДПМНЕ и оваа разлика се распредели по месеци, предноста на актуелниот период веќе не е близу 70 проценти.
Со математички коректно броење на интервалите, од јуни 2017 до мај 2024 има 83 месечни промени, а од јули 2024 до јуни 2026 има 23.
Тоа дава околу:
| Период | Почетна плата | Крајна плата | Просечен номинален прираст по месечен интервал |
|---|---|---|---|
| јуни 2017 – мај 2024 | 22.808 | 41.252 | околу 222 денари |
| јули 2024 – јуни 2026 | 40.961 | 48.381 | околу 323 денари |
Според истата, инаку спорна, методологија, сегашниот период излегува околу 45 проценти побрз, а не 70 проценти.
Ако, пак, се користи начинот на ВМРО-ДПМНЕ со делење со бројот на набљудувани месеци, резултатот паѓа на околу 41 процент.
Причината е едноставна: мајската плата од 49.544 денари беше релативно висок месечен резултат, а јунската падна на 48.381. Вклучувањето само на еден нов месец го спушта „70-процентниот“ резултат за околу 25 до 30 процентни поени. Тоа само по себе покажува колку е нестабилен показателот избран за политичката споредба.
Ако се пресмета вистинска процентуална динамика, 70 проценти речиси исчезнуваат
Уште појасна е сликата ако наместо денари се пресмета просечната сложена месечна стапка на номинален раст.
Од 22.808 денари во јуни 2017 до 41.252 денари во мај 2024, просечната сложена месечна стапка е околу 0,72 проценти.
Од 40.961 денар во јули 2024 до најновите 48.381 денар во јуни 2026, таа изнесува околу 0,73 проценти.
Со други зборови, според најновиот податок на ДЗС и користејќи ги истите почетни точки што ги избира власта, просечната номинална процентуална динамика во двата периода е речиси идентична. Нашата пресметка покажува разлика од приближно 1,4 проценти во брзината на месечниот раст, а не 70 проценти.
Годишно пресметано, тоа е приближно 8,9 проценти просечен номинален раст во првиот период и 9,1 процент во вториот.
Тоа не значи дека платите не растат во времето на актуелната Влада. Растат. Но значи дека формулацијата „70 проценти побрзо“ е производ на специфично избрана пресметка во апсолутни денари, а не резултат на вообичаено мерење на процентуалната динамика на платите.
Инфлацијата е бројката што недостига во партиската математика
За работникот поважното прашање е колку стоки и услуги може да купи со платата.
Во јуни просечната нето-плата била за 6,4 проценти повисока отколку една година претходно, додека трошоците на живот биле повисоки за 3,4 проценти. Тоа значи дека реалната куповна моќ на просечната плата на годишно ниво сепак се зголемила, приближно за 2,9 проценти.
Ова е многу порелевантен показател за животниот стандард од прашањето дали номиналниот просек растел за 220 или за 373 денари месечно.
И последниот месечен пад бара претпазливост. ДЗС регистрира пад на платите во јуни особено во трговијата од 9 проценти, уметноста, забавата и рекреацијата од 6,2 проценти и снабдувањето со електрична енергија од 5,9 проценти. Тоа покажува дека месечниот просек може значително да се движи поради случувањата во одделни сектори.
Проблемот со животниот стандард останува реален – една минимална плата е далеку од доволна за синдикалната семејна кошничка – но политичката порака на СДСМ е бројчено непрецизна. Дополнително, синдикалната кошничка е пресметка за домаќинство, додека минималната плата е заработка на еден работник, па и самата директна споредба бара контекст.
Кај пензиите има и чиста процентуална грешка
Уште поочигледен математички проблем има во тврдењето на Мицкоски дека пензиите растат „325 проценти побрзо“.
ВМРО-ДПМНЕ наведува дека просечната старосна пензија во периодот на СДСМ се зголемувала во просек за околу 91 денар месечно, додека во актуелниот период за околу 296 денари. За основните износи партијата ги користи 15.273 денари во 2017, 22.937 денари во мај 2024, 22.858 во јули 2024 и 29.663 денари во мај 2026. Податокот од 22.937 денари за мај 2024 го потврдува и Министерството за финансии.
296 поделено со 91 е приближно 3,25.
Но ако една вредност е 3,25 пати поголема од друга, таа е 225 проценти поголема, а не 325 проценти поголема.
Точно е да се каже дека 296 денари се околу 325 проценти од 91 денар. Не е математички исто да се каже дека се „325 проценти повеќе“.
За нешто да биде 325 проценти поголемо, треба да биде 4,25 пати од почетната вредност.
Тоа е класична разлика меѓу „325 проценти од“ и „325 проценти повеќе од“.
И овде важи дополнителната забелешка дека пензиите не растеле рамномерно секој месец. Актуелната власт донесе две линеарни зголемувања од по 2.500 денари во септември 2024 и март 2025, а потоа уште по 1.000 денари во 2025 и март 2026. Во периодот на првите две линеарни зголемувања беше суспендирана редовната формула за процентуално усогласување. Затоа претворањето на четири политички и законски одлуки во „просечен месечен раст“ е статистички можно, но економски не кажува дека пензиите навистина растеле по 296 денари секој месец.
Што, тогаш, навистина кажуваат бројките?
Просечната плата во Македонија е повисока отколку пред две години. Тоа е неспорно. И на годишно ниво во јуни растот на платата е повисок од инфлацијата, што значи дека просечната реална плата има позитивен раст.
Но од тие факти не произлегува дека платите денес растат „70 проценти побрзо“ во стандардната економска смисла.
До таа бројка се доаѓа со делење на номиналните денарски разлики со бројот на месеци, со различни почетни основи и, во најновата партиска реакција, со завршување на пресметката во мај иако веќе е објавена јунската плата.
Кога во истата формула ќе се внесе и јуни, 70 проценти паѓаат на околу 41-45 проценти. Кога ќе се пресмета процентуалната сложена динамика на платата, разликата меѓу двата периода според најновите податоци е минимална.
Од другата страна, ни падот од 1.163 денари во еден месец не е доволен доказ дека започнал долгорочен пад на платите, како што сугерира СДСМ. Јунската плата и натаму е 6,4 проценти повисока од ланската.
Политичката битка, затоа, во голема мера е битка за избор на почетна точка, крајна точка и формула.
А за граѓанинот најважната математика останува многу поедноставна: колку расте неговата плата, колку растат цените и што може да купи со парите што му остануваат на крајот од месецот.
