Skip to content
Историчарот Драги Ѓоргиев во колумна за „Либертас“ предупредува дека македонското барање некој друг да го гарантира идентитетот, јазикот и културата создава зависност од „поголем брат“, наместо самодоверба во сопствената национална зрелост. Како паралела ги посочува Белград во југословенскиот период и денешниот Брисел.
Македонија не треба да бара нов „поголем брат“ кој ќе го гарантира нејзиниот идентитет, туку треба да изгради доволно самодоверба сама да го брани и промовира. Ова е суштинската порака на историчарот Драги Ѓоргиев во неговата најнова колумна објавена на „Либертас“.
Ѓоргиев го проблематизира актуелното инсистирање на политичките претставници на Македонија за гаранции во европскиот интегративен процес, особено кога во образложенијата за таквите гаранции постојано се поврзуваат македонскиот идентитет, јазикот и културата.
Според него, така се создава впечаток дека на Македонија не ѝ е потребна само гаранција дека преговарачкиот процес со ЕУ ќе биде предвидлив и без дополнителни услови, туку и некој друг да потврди дека македонскиот идентитет постои и дека е безбеден.
Од Белград до Брисел – потрагата по „поголемиот брат“
Ѓоргиев прави историска паралела со односот кон Белград.
Во времето на Југославија, вели тој, Белград во одредени моменти ја преземал улогата на заштитник на македонскиот јазик и идентитет. Како пример го наведува спорот од 1966 година меѓу југословенските и бугарските писатели, кога југословенската страна инсистирала на признавање на македонскиот јазик како услов за обновување на соработката.
Но, историчарот потсетува дека истиот Белград половина век подоцна покажал колку се променливи ваквите „гаранции“.
Во 2016 година, белградските власти го преименувале булеварот „Гоце Делчев“, а во српската јавност тогаш се појавиле и толкувања кои македонскиот национален херој го претставувале како личност со анти-српска или пробугарска политичка определба.
За Ѓоргиев, токму оваа историска промена ја покажува суштината: Белград никогаш не бил вистински гарант на македонскиот идентитет, туку го штител оној политички концепт што во одреден момент одговарал на неговите интереси.
Оттука и прашањето – зошто би очекувале дека со Брисел ќе биде поинаку?
„Заштитниците“ имаат интереси, а не вечна љубов
Една од централните тези на колумната е дека државите и политичките центри не функционираат врз основа на вечна лојалност.
„Заштитниците“, според Ѓоргиев, имаат сопствени интереси.
Ако денес интересите на Брисел и Македонија се совпаѓаат во одредена политика, тоа не значи дека утре нема да се променат.
Затоа, гаранциите од ЕУ за македонскиот идентитет, јазик и култура, според историчарот, не можат да бидат вистинската гаранција за нивното постоење.
Нацијата што постојано бара некој друг да ѝ го потврди сопствениот идентитет, всушност испраќа порака дека не е доволно сигурна во самата себе.
На Македонија ѝ треба храброст да ја истражува сопствената историја
Вториот важен дел од колумната е поврзан со начинот на кој Македонија се однесува кон своето минато.
Ѓоргиев смета дека во земјата сè уште нема доволно отворена и сериозна дебата за сложените историски процеси, особено затоа што постои страв дека поинаквото толкување на одредени настани или личности може да го загрози современиот национален идентитет.
Тој предупредува и на тенденцијата личностите од пред 150 години да ги сместуваме во денешните национални категории, иако нивните идентитети, политички определби и историски околности биле многу посложени.
Токму тука, според него, се мери зрелоста на една нација.
Зрела нација не се плаши од сопствената историја.
Таа ја истражува, ги прифаќа нејзините противречности и непријатни моменти и токму преку таквото соочување гради поголема самодоверба.
„Полнолетна“ нација не бара заверка на сопственото постоење
Ѓоргиев ја користи метафората на созревањето.
Нација која пораснала, според него, нема потреба од туѓо потврдување за да знае која е.
Напротив, таа може да издржи и поинакви толкувања на сопственото минато без веднаш да ги доживее како закана за своето постоење.
Оттука, според историчарот, барањето нов Белград во Брисел само ја продолжува зависноста од „поголемиот брат“.
Наместо тоа, Македонија треба да покаже храброст и самодоверба.
„На македонскиот идентитет не му треба потрага по центар што ќе го штити и ќе му нуди гаранции“, е суштината на неговата порака, туку самодоверба и храброст конечно да порасне.
Нашиот агол
Колумната на Ѓоргиев отвора една важна дилема која ја надминува актуелната расправа за европските интеграции.
Една држава може да бара гаранции за фер и предвидлив политички процес. Но многу потешко е да бара гаранција за сопствениот идентитет.
Зашто идентитетот не се обезбедува со дипломатски договор.
Се обезбедува со институции, образование, култура, научна работа, јазична политика, сериозна историографија и – можеби најважно – со самодоверба.
Токму затоа, најсилната порака од колумната не е дека на Македонија не ѝ треба Европа.
Напротив.
На Македонија ѝ треба Европа како политички и цивилизациски простор во кој ќе ги брани своите интереси, но не и Европа како авторитет кој треба да ѝ каже која е.
Тоа е разликата меѓу европска интеграција и потрага по нов „поголем брат“.
А вистинската гаранција за идентитетот, како што сугерира Ѓоргиев, на крајот не може да дојде од Белград, Брисел или кој било друг центар.
Таа мора да дојде од самата Македонија, поентира Ѓоргиев.
