Skip to content
Научници кои го истражуваа дното на североисточниот Атлантик стигнаа до едно од најмрачните наследства на европската нуклеарна ера – буриња со радиоактивен отпад потопени пред повеќе децении, од кои дел се силно кородирани, а кај некои содржината веќе се разлева по морското дно.
Експедицијата NODSSUM во мај и јуни годинава испрати околу 30 научници со францускиот истражувачки брод „Pourquoi Pas?“. Со подморницата „Nautile“ тие се спуштаа до околу 4.700 метри длабочина и директно ги испитуваа контејнерите и животот што се развил околу нив.
Истражувањето откри необична слика. На и околу старите радиоактивни буриња живеат морски анемони, сунѓери, ракови и други организми. Во делови од инаку сиромашното абисално дно, човечкиот отпад практично создал нова цврста подлога околу која се населил живот.
Но токму тоа отвора и едно од најважните прашања – дали овие организми апсорбираат радиоактивни материи и дали тие понатаму влегуваат во синџирот на исхрана.
Научниците собрале примероци од вода, седименти, микроорганизми и животни директно од бурињата и од нивната непосредна околина. За споредба биле земени и примероци од природни карпести живеалишта во близина. Лабораториските анализи треба да покажат колку радиоактивноста се пренесува низ длабокоморскиот екосистем.
Дел од бурињата веќе протекуваат
Истражувачите визуелно прегледале неколку десетици контејнери. Кај дел од нив е забележано напредно распаѓање на металот, а има и случаи каде материјалот од внатрешноста се распространил врз околниот седимент.
Инструментите на експедицијата регистрирале кобалт-60 и ниобиум-94, радионуклиди кои можат специфично да се поврзат со потопениот отпад. Биле детектирани и цезиум-137 и америциум-241, иако овие два изотопи може да потекнуваат и од атмосферски нуклеарни тестови или нуклеарни несреќи.
Нивоата биле повисоки од очекуваното за оваа област, но научниците нагласуваат дека засега не биле толку високи за да создадат сериозен радиолошки ризик за екипата или опремата.
Тоа, сепак, не значи дека еколошкото влијание е занемарливо. За таков заклучок ќе бидат потребни месеци анализа на собраните примероци.
Европа фрлала радиоактивен отпад директно во океанот
Бурињата не завршиле таму во несреќа.
Во втората половина на 20 век европските држави систематски користеле делови од Атлантикот за отстранување радиоактивен отпад. Според CNRS, повеќе од 200.000 буриња со претежно ниско и средно радиоактивен отпад биле потопени во североисточниот Атлантик, на длабочини меѓу околу 3.000 и 5.000 метри.
Отпадот потекнувал од развојот на нуклеарната индустрија во повеќе европски земји и често бил мешан со бетон, битумен или смоли пред да биде затворен во метални контејнери.
Практиката била дозволена во тоа време, а меѓународната забрана за фрлање ваков радиоактивен отпад во морето дојде подоцна.
Не се пронајдени 90.000 буриња
Во дел од медиумските извештаи за експедицијата се појави податок дека научниците „пронашле повеќе од 90.000 буриња“. Официјалните податоци од проектот не го потврдуваат тоа.
Историските записи покажуваат дека во регионот биле потопени повеќе од 200.000 контејнери. Во првата експедиција во 2025 година, автономниот робот UlyX детално мапирал дел од огромната зона и прецизно лоцирал 3.355 буриња.
Годинава истражувачите не се обидувале да ги пребројат сите, туку со „Nautile“ се спуштале до избрани локации за првпат од непосредна близина да ја испитаат состојбата на контејнерите и околниот екосистем.
Зоната што треба да се истражува е огромна, а бурињата се расфрлани на морско дно на илјадници метри длабочина.
Најнеобичното откритие е животот
За научниците е особено интересен фактот што по неколку децении бурињата станале дел од живеалиштето.
„Има живот до и врз бурињата“, забележале истражувачите уште пред експедицијата, а директните нуркања го потврдиле тоа. Анемони биле земени дури и директно од површината на контејнерите, додека во околината биле собрани морски краставици и други животни.
Тоа не е доказ дека радиоактивниот отпад е безопасен. Напротив, токму блискиот контакт на организмите со контаминираните материјали ќе им овозможи на научниците да утврдат дали радионуклидите се акумулираат во живите организми и дали можат да се пренесуваат понатаму низ синџирот на исхрана.
Резултатите треба да дадат една од досега најдеталните слики за тоа што се случува кога радиоактивен отпад ќе остане на океанското дно половина век.
И потсетуваат дека дури и на речиси пет километри под површината, во целосна темнина и огромен притисок, човечкиот отпад одамна стигнал пред научниците.
