Skip to content
Македонија има еден од најалармантните показатели во новото истражување на УНИЦЕФ за сексуалната злоупотреба на децата преку дигиталните технологии: 9,4 отсто од интернет-корисниците на возраст од 12 до 17 години доживеале најмалку една форма на ваква злоупотреба во годината пред истражувањето, а земјата е на прво место меѓу деветте анализирани држави според изложеноста на AI-генерирани сексуални содржини со лик на дете.
Новиот извештај на УНИЦЕФ „Through Children’s Eyes: How Digital Technologies Enable Child Sexual Abuse“, објавен на 3 септември, покажува дека проблемот е многу поширок од класичната претстава за опасностите на интернетот.
На глобално ниво, во 21 земја биле опфатени околу 21.000 интернет-корисници на возраст од 12 до 17 години. Проценката е дека 20 милиони деца, односно речиси едно од пет, доживеале најмалку една форма на сексуална експлоатација или злоупотреба овозможена преку технологија во период од една година.
Но македонските податоци откриваат поинаква и многу поспецифична слика.
Во Македонија: 11.727 деца
Според податоците на УНИЦЕФ, во Северна Македонија се проценува дека 11.727 интернет-корисници на возраст од 12 до 17 години, или 9,4 отсто од оваа група, доживеале најмалку една форма на сексуална експлоатација или злоупотреба овозможена преку технологија.
Тоа значи приближно едно од 11 интернет-корисници деца во оваа возрасна група.
Бројката е пониска од просекот од 18 отсто во 21 земја опфатена со истражувањето, но УНИЦЕФ предупредува дека Македонија има неколку показатели што се особено загрижувачки.
Еден од нив е уценувањето.
Македонија има највисока стапка меѓу деветте земји од вториот круг на истражувањето на деца кои биле загрозени или уценувани да се впуштат во сексуални активности – 4,4 отсто, во споредба со просекот од 3 отсто.
Исто така, 4,2 отсто од децата биле загрозени со објавување нивни сексуални фотографии или видеа, што повторно е највисока стапка меѓу деветте земји, наспроти просекот од 2 отсто.
А потоа доаѓа AI
Најновиот и можеби највознемирувачкиот елемент во истражувањето е вештачката интелигенција.
4,3 отсто од децата во Македонија пријавиле дека биле создадени AI-генерирани сексуални фотографии или видеа на кои се прикажани тие.
Тоа е највисок процент меѓу деветте земји опфатени во вториот круг од истражувањето и повеќе од двојно над просекот од 2 отсто.
Со други зборови, технологијата веќе не е само средство преку кое сторителот контактира со детето или споделува постоечка содржина. Генеративната вештачка интелигенција овозможува создавање нова злоупотребувачка содржина со лик на дете.
УНИЦЕФ токму затоа бара посилни механизми за откривање и пријавување на злоупотребите, посилна регулација и одговорност на платформите, како и конкретни мерки за справување со сексуалното изнуда и AI-генерираната сексуална злоупотреба.
Не се само „странци од интернет“
Истражувањето руши уште една честа претстава – дека опасноста најчесто доаѓа од непознат човек кој детето го контактира преку интернет.
Во Македонија, 80 отсто од инцидентите вклучувале лице кое детето веќе го познавало – пријател, член на семејството, партнер или познаник.
Тоа е највисокиот процент меѓу земјите опфатени со вториот круг и е значително над просекот од 57 отсто.
Речиси шест од десет инциденти, односно 59 отсто, вклучувале возрасен сторител. И ова е највисоката стапка меѓу деветте земји од вториот круг.
Затоа проблемот не може да се реши само со совет до детето „да не разговара со непознати на интернет“.
Истражувањето покажува дека дигиталната злоупотреба често е продолжение на односите и средината во која детето веќе живее.
Најстрашниот податок не е само злоупотребата
УНИЦЕФ открива и силна поврзаност меѓу ваквите искуства и менталното здравје.
Во Северна Македонија, децата кои биле жртви на сексуална експлоатација овозможена преку технологија биле 8,6 пати поверојатно да пријават суицидални мисли или однесување, а 9,4 пати поверојатно да пријават самоповредување, во споредба со децата кои не доживеале ваква злоупотреба.
УНИЦЕФ оценува дека тоа ја прави дигиталната сексуална злоупотреба не само прашање на заштита на децата, туку и сериозен проблем на менталното здравје.
Децата зборуваат – институциите не ги слушаат доволно
И тука македонските податоци носат еден важен парадокс.
87,6 отсто од децата во Македонија кои доживеале ваква злоупотреба му кажале на некого што им се случило.
Најчесто тоа биле мајката, пријателите, таткото или браќата и сестрите.
Тоа е највисоката стапка на споделување меѓу земјите опфатени со истражувањето.
Но кога станува збор за формалните механизми за заштита, сликата е сосема поинаква.
Помалку од еден отсто од случаите биле пријавени до полицијата, социјалните работници или телефонските линии за помош.
Токму тука се наоѓа еден од најголемите предизвици за институциите: децата се подготвени да зборуваат, но системот мора да обезбеди тоа што ќе го кажат да биде препознаено, сериозно разгледано и проследено со навремена и координирана помош.
Новата опасност веќе не е само „на интернет“
Новиот извештај на УНИЦЕФ испраќа порака што е многу поширока од предупредување за опасностите на социјалните мрежи.
Дигиталниот простор, социјалните мрежи, онлајн игрите и алатките за генеративна вештачка интелигенција стануваат дел од средината во која децата растат, учат и комуницираат.
А податоците за Македонија покажуваат дека најголемиот проблем можеби не е тоа што децата не знаат за опасностите.
Туку што новите технологии се развиваат побрзо од механизмите со кои ги штитиме децата од нивната злоупотреба.
УНИЦЕФ затоа повикува владите, технолошките компании, училиштата, семејствата и службите за заштита на децата да го префрлат товарот на заштитата од самите деца кон системите што ја создаваат и регулираат дигиталната средина.
А македонскиот податок од 4,3 отсто за AI-генерирана сексуална содржина со лик на дете покажува дека ова веќе не е предупредување за некоја далечна иднина.
Тоа е ризик што веќе се појавува и во Македонија.
