Skip to content
Ако денес имаш 25 години и си формално вработен, речиси една петтина од твојата бруто-плата оди за пензиско осигурување. Но колку од тие пари еден ден ќе ти се вратат како пензија? Пресметката според сегашните правила покажува околу 62% од платата, но само ако зад бројката стојат 40 години непрекинат стаж и поволен долгорочен принос.
За платите од јули до декември 2026 година, придонесот за пензиско и инвалидско осигурување е привремено зголемен од 18,8 на 19,9% од бруто-платата. Истовремено, придонесот за невработеност е намален од 1,2 на 0,1%, поради што вкупната стапка на социјални придонеси останува 28%.
Кај 25-годишник што е член на вториот столб, 13,9% од бруто-платата одат во Фондот на ПИОСМ, од кој се исплаќаат тековните пензии, а 6% на личната сметка во задолжителен приватен пензиски фонд. Тие средства се инвестираат и не можат слободно да се повлечат пред пензионирањето.
Висината на идната пензија ја определуваат стажот, пријавената плата, приносот на фондот, надоместоците и начинот на исплата. Кај членовите на вториот столб, за секоја година стаж по 1 јануари 2006 година во првиот столб се признава 1% од пензиската основица за маж и 1,14% за жена. Така, 40 години стаж според денешната формула носат 40% од пензиската основица за маж и 45,6% за жена.
Пензиската основица не е последната плата, туку се формира од пријавените плати низ работниот век, валоризирани според законската методологија. Секоја година со ниска пријавена плата останува во пресметката, а делот што работникот евентуално го добива „на рака“ не постои ниту за првиот ниту за вториот столб.
Што покажуваат бројките? За маж со 40 години непрекинат стаж, кој целата кариера примал денешна минимална нето-плата од 26.046 денари, моделот дава околу 10.418 денари од првиот и околу 5.500 денари од вториот столб. Вкупно, тоа се приближно 15.900 денари, односно околу 61% од платата.
Кај денешната просечна нето-плата од 48.381 денар, пресметката дава околу 19.352 денари од првиот и околу 10.400 денари од вториот столб, или вкупно приближно 29.800 денари. За плата 1,5 пати повисока од просечната, односно 72.572 денари, моделираната пензија изнесува околу 44.800 денари. Во двата случаи станува збор за приближно 62% од платата.
Зад оваа пресметка има неколку важни услови. Платата треба низ целата кариера да ја задржи истата положба во однос на просечната плата, нето-приносот на фондот треба да го следи растот на платите, а стапките и законската формула да не се променат. Вториот столб е моделиран како да се исплаќа 20 години, со реален принос од 2% годишно во периодот на исплата. Тоа е аналитичка претпоставка, а не законски пропишан начин на исплата.
Приносот е најчувствителниот дел од сметката. Ако фондот заостанува еден процентен поен годишно зад растот на платите, вкупната пензија во моделот паѓа на околу 58% од платата. Ако приносот го надминува растот на платите за 1,5 процентни поени, уделот се приближува до 70%.
Кај минималната плата важи уште една важна корекција. Според сегашниот закон, не се проверува само износот од првиот столб, туку збирот од двата столба. Ако вкупната пензија е под применливиот најнизок износ, се активира механизмот за дополнување. Во јуни 2026 година најниските пензии изнесуваа од 20.888 до 23.945 денари, зависно од групата, но никој не може да гарантира каков ќе биде овој праг по четири децении.
Во трите задолжителни пензиски фондови на 30 јуни 2026 година имало 637.977 членови и 208,6 милијарди денари нето-средства, односно приближно 3,39 милијарди евра. Најголемиот дел од парите, 62,34%, биле вложени во домашни обврзници, главно државни, додека 28,24% биле во инвестициски фондови.
Вториот столб сè уште има многу мал број пензионери. На 30 јуни 2026 година исплата примале 147 лица, со просечен нето-износ од 9.878 денари и просечен стаж од 22 години. Дури 113 од нив биле во категоријата најнизок износ на пензија, па оваа мала група не може да биде основа за сигурна прогноза за денешните 25-годишници.
Притисокот врз првиот столб е веќе видлив. На крајот од јуни имало 350.671 пензионер и 571.855 осигуреници што уплаќаат придонеси, или само 1,63 вработени на еден пензионер. За 2026 година биле планирани 62,8 милијарди денари трансфери од буџетот за пензискиот систем.
Политичката неизвесност е дополнителен ризик. Премиерот Христијан Мицкоски во јуни изрази загриженост за резултатите од вториот столб и оцени дека многу идни корисници може да не бидат задоволни. На 31 јули, сепак, изјави дека Владата нема најава ниту иницијатива за негово укинување.
За работникот денес најважни се податоците што веќе може да ги провери: дали е член на вториот столб, во кој фонд се наоѓа, дали работодавачот редовно уплаќа придонеси и на која основица. Во годишниот извештај треба да се видат состојбата на сметката, уплатите, приносот и наплатените надоместоци.
Разликата меѓу почеток на формално осигурување на 22 и на 30 години се 96 месечни уплати, заедно со приносот што тие пари би го создавале до пензионирањето. Кај денешен 25-годишник, секоја година без стаж истовремено ја намалува пензиската основица во првиот столб и ја остава личната сметка во вториот без нови уплати.
