Skip to content
Седмата жртва на западнонилската треска во Македонија е 69-годишен жител на скопската општина Гази Баба. Тој повеќе од 38 дена се лекувал на Клиниката за инфективни болести, а неговата смрт беше потврдена на 3 септември.
Но размерот на проблемот најдобро го покажуваат две бројки: 54 и 56.
Од 2011 до 2025 година, во Македонија биле регистрирани вкупно 54 случаи на западнонилска треска. Само до 1 септември годинава биле потврдени 56 заболени.
Во претходните 15 години од болеста починале пет лица. Оваа сезона, бројот на жртвите веќе достигна седум.
Кога за едно лето се регистрираат повеќе заболени отколку во претходните 15 години заедно, потребно е јасно објаснување што било преземено пред почетокот на сезоната на комарци.
Вирусот не е непознат
Западнонилската треска не е нова болест. Вирусот циркулира меѓу птиците и комарците од родот „кулекс“, а на луѓето се пренесува преку убод од заразен комарец.
Најголем број од заразените немаат симптоми. Кај мал дел од пациентите, особено кај повозрасните и лицата со хронични заболувања, може да се развијат воспаление на мозокот или менингитис.
Позната е и сезоната во која ризикот е најголем – јули, август и септември.
Бидејќи нема вакцина за луѓето и не постои посебна терапија против вирусот, главната заштита е навременото намалување на бројот на комарци. Тоа подразбира третирање на стоечките води уште напролет и на почетокот на летото, додека комарците се во фаза на ларви.
Затоа главното прашање не е од каде дошол вирусот, туку дали надлежните навреме го подготвиле системот за неговото очекувано појавување.
Дезинсекцијата почна откако беше прогласена епидемија
На 27 јули, Институтот за јавно здравје информираше за осум регистрирани случаи. Сите заболени биле хоспитализирани, а шест случаи биле со локално потекло од Скопје и Велес.
На 12 август, Центарот за јавно здравје – Скопје прогласи епидемија во Кисела Вода, Гази Баба, Аеродром, Бутел и Илинден. Меѓу зафатените населби беа и Драчево, Идризово и Трубарево.
Дотогаш биле регистрирани 24 потврдени и два веројатни случаи. Пет пациенти биле на механичка вентилација, а еден 83-годишен пациент веќе починал.
Авионската дезинсекција во Скопје беше спроведена на 20 и 21 август. Од 23 до 26 август следуваше прскање од земја.
До 1 септември биле потврдени 56 заболени и шест починати. Од нив, 54 случаи биле регистрирани во Скопје. На 3 септември беше потврдена и седмата жртва.
Оваа хронологија покажува дека највидливите третмани против комарците биле спроведени откако веќе била прогласена епидемија, имало починат пациент и неколку заболени биле приклучени на респиратор.
Тоа е реакција на веќе развиен проблем, а не навремена превенција.
Три институции, нејасна одговорност
Сузбивањето на комарците не е обврска само на една институција.
Превентивната дезинсекција е во надлежност на општините. Кога веќе постои заразено подрачје, во процесот се вклучуваат центрите за јавно здравје. Институтот за јавно здравје препорачува координација меѓу здравствените, ветеринарните и еколошките институции.
Во Скопје, дезинсекцијата ја организира Град Скопје, епидемијата ја прогласува Центарот за јавно здравје, а здравствениот надзор е во надлежност на Министерството за здравство.
Кога една обврска е поделена меѓу повеќе институции, лесно се губи одговорот на прашањето кој требало прв да реагира и кој е одговорен ако мерките доцнеле.
Недостигаат и клучни информации
Јавноста најчесто дознава за состојбата преку соопштенија за нови случаи и починати пациенти. Нема редовен и лесно достапен епидемиолошки извештај што би се објавувал во однапред утврдени термини.
Во најавите за дезинсекција обично се наведуваат датумите и часовите на прскањето. Но често недостигаат податоци за употребениот препарат, точните локации, типот на третманот, избраниот изведувач, цената и измерените резултати по завршувањето на постапката.
Без мерење на ефикасноста не може да се утврди дали дезинсекцијата навистина го намалила бројот на комарци. Може само да се потврди дека прскање било извршено.
Надлежните институции треба да објават колку третмани биле спроведени пред прогласувањето на епидемијата на 12 август, кои подрачја биле опфатени и дали биле третирани ларвите или само возрасните комарци.
Потребен е и одговор кога бил испратен првиот епидемиолошки сигнал, дали вирусот се следел кај комарците и птиците и дали Македонија има важечка национална програма за болести што ги пренесуваат комарци.
Топлото време и здравствената состојба на починатите може да го објаснат зголемениот ризик. Но тие не покажуваат дали системот навреме ги спровел мерките што му стоеле на располагање.
Одговорот на тоа прашање се наоѓа во плановите, датумите, договорите, трошоците и резултатите од дезинсекцијата што надлежните институции треба да ги објават.
