Skip to content
Ноќниот пожар и низата експлозии во магацин за муниција во Габрово, во Бугарија, повторно го актуелизираат прашањето што се поставува веќе една деценија: дали станува збор за несреќен случај или за ново поглавје од руската кампања за саботажа против европските производители на гранати со советски калибар?
Доцна во петокот, на 11 септември, избувна пожар во магацин за муниција на приватната бугарска компанија за оружје „ЕМКО“, во близина на селото Горни Врпишта во регионот на Габрово, на околу четири до пет километри од Царева Ливада. Жителите слушнале серија експлозии. Бил активиран националниот систем за предупредување „BG-Alert“. Пожарот се ширел од еден магацин на друг. Последната експлозија се случила кратко пред полноќ. На терен биле испратени три противпожарни екипи. Најблиската населба е оддалечена повеќе од еден километар. Претставници на Министерството за внатрешни работи изјавија дека нема опасност за населението. Нема информации за загинати или повредени лица. Двајца чувари навреме се оддалечиле, а самата зграда била празна. На локацијата се чувале муниција и барут, изјави за Бугарската национална телевизија менаџерот на „ЕМКО“, Славчо Димиев. На местото на настанот требаше да пристигнат министерот за внатрешни работи Иван Демерџиев и главниот секретар на министерството; полицијата закажа изјава за сабота во 11:00 часот кај железничкиот премин во Царева Ливада.
Ова беше втора експлозија во објект на „ЕМКО“ за нешто повеќе од еден месец. На 10 август, пожар и експлозии го зафатија магацинот за муниција во близина на Белица, во општина Трјавна. Евакуирани беа околу 300 работници. Подоцна беа пронајдени неексплодирани гранати и метални остатоци. Компанијата ја исклучи можноста за човечка грешка. Тогашниот министер изјави дека нема докази за „надворешно мешање“ и се наклони кон теоријата за внатрешна причина – се спомнуваше возило користено за товарење, но таа теза беше оспорена од менаџерот на погонот. Еден месец подоцна, обвинителството во Габрово соопшти дека сè уште ги разгледува сите можни верзии за настаните. Вклучена беше и ДАНС (Државната агенција за национална безбедност). Сослушани беа единаесет сведоци. Магацинот беше уништен. Причината остана неразјаснета.
Пратеникот од „Демократска Бугарија“, Ивајло Мирчев, не го чекаше брифингот закажан за сабота. Триесет и три дена по претходната експлозија, напиша тој, повторно гореле бугарски воени складишта. Германија штотуку ја обвини Русија за заговор со беспилотни летала и експлозив насочен против аеродромот во Лајпциг. НАТО и западните служби со месеци предупредуваат дека саботажната кампања на Москва во Европа се проширува. „Она што Русија го прави во Лајпциг, се случува и во Бугарија“, рече тој, барајќи сослушување на шефовите на безбедносните служби, формирање привремена парламентарна комисија и одговори од владата и од Советот за безбедност при претседателот. Наместо тоа, според него, земјата добила само „криење од одговорност“ – и уште една ноќ со експлозии во магацините.
Зошто оваа компанија постојано се појавува во извештаите за експлозии
Компанијата „ЕМКО“, основана во 1992 година и под контрола на трговецот со оружје Емилијан Гебрев, е извозно ориентирана. Таа произведува артилериска и тенковска муниција според советски стандарди – калибри што Украина масовно ги троши од 2022 година наваму. Гебрев изјави дека е подготвен да се приклучи кон европската коалиција за снабдување на Киев со гранати. Бугарија сè уште прави формална разлика меѓу државните испораки и приватниот извоз, но практичниот ефект е ист. Фабриките што сè уште можат да произведуваат гранати од 122 мм и 152 мм се дел од логистичката мапа на војната. Но, тие се и дел од мапата на пожари.
Списокот е долг. Магацинот на „ЕМКО“ во Ловнидол експлодираше во ноември 2011 година; гранатите таму биле наменети за Грузија. Магацините во Карнобат гореле во 2022 и повторно во 2023 година. Гебрев изјави дека тоа не биле несреќни случаи. И други бугарски одбранбени капацитети – „Арсенал“ во Казанлак, ВМЗ Сопот, Горни Лом, „Петолачката“, Костенец, Мъглиж, Иганово – исто така имаат свои „лузни“. Десетици луѓе загинале во вакви инциденти во текот на петнаесет години. Во 2021 година, бугарските обвинители поврзаа серија експлозии во магацини со руската разузнавачка служба ГРУ и ги ставија руските офицери на потерници. Судските постапки во отсуство сè уште не резултирале со конечна разрешница. Ставот на „ЕМКО“ по август беше дека претходните истраги „остануваат во ќорсокак… и покрај сите наши повици за резултати“. Истражувачкиот новинар Христо Грозев го забележа истиот образец на денот на експлозиите во Трјавна: уште еден објект на „ЕМКО“ и истиот сопственик кој беше отруен во 2015 година.
Труењето што го претвори Гебрев во случај од европски размери
Во април 2015 година, Гебрев, неговиот син и еден висок соработник колабираа во Софија по вечерата. Подоцна, истражителите го поврзаа токсинот со агенс од класата „Новичок“ и со единицата 29155 на ГРУ – истата единица поврзана со нападот врз Скрипал во Солсбери и со експлозиите во Врбетіце во Чешка во 2014 година, каде што се чувала муниција поврзана со трговската дејност на Гебрев. Во 2020 година, Бугарија покрена обвиненија во отсуство против тројца офицери на ГРУ за случајот „Гебрев“: Денис Сергеев, Сергеј Љутенко и Егор Гордиенко. Гебрев го нарече обидот заедничка операција на „бугарските владетели и руските интереси“. „Белингкет“ (Bellingcat) и партнерските истражувачки тимови ја опишаа активноста на единицата 29155 во Бугарија како еден од првите познати саботажни напади на ГРУ на територија на НАТО.
Токму поради таа историја, тешко е да се прифати објаснувањето за „индустриска несреќа“ од страна на секој што го следел случајот – а сепак, официјална Софија сè уште посегнува по тоа објаснување. Како што изјави поранешниот министер за одбрана и дипломат во НАТО, Бојко Ноев, по пожарот во август, новоизработените гранати „едноставно не експлодираат сами од себе“. Нешто, или некој, го предизвикува тоа. Аргументот на Ноев оди и подалеку: Бугарија веќе петнаесет години е лабораторија за руската хибридна војна; нејзиното обвинителство и безбедносниот апарат, под владите поврзани со ГЕРБ и ДПС, пречесто го заташкувале рускиот траг; планираниот случај против шестмина офицери на ГРУ заглавил. Европа има регистрирано далеку повеќе од сто хибридни напади. Германија, Полска и Чешка се соочуваат со истата борба. Според него, Бугарија треба да престане да се преправа дека станува збор за локален проблем со заштитата од пожари и да помогне во предводењето на коалиција против оваа кампања.
Што се знае вечерва – а што не
Информациите за Горни Варпишта сè уште се оскудни: време, место, нема жртви, муниција и барут во хангарите, пожар што се шири од еден во друг дел, истата компанија, истиот регион, триесет и три дена по инцидентот во Белица. Она што не е познато, е како дошло до палењето. Тоа, официјално, беше непознато и пред еден месец.
Сега постојат две толкувања. Едното е технички дефект во стар систем за складирање, под притисок на производство во воени услови. Другото е хипотезата што го следи Гебрев уште од времето на Ловнидол и хотелот „Маринела“: дека руското воено разузнавање со години се обидува да го убие човекот и да ги уништи залихите што сè уште можат да ги снабдуваат украинските топови. Првото е она што министрите претпочитаат да го кажат пред експертите да ја завршат работата. Второто е она што европските истраги во текот на изминатата деценија постојано го враќаат во фокусот, секојпат кога ќе изгори уште еден објект на „ЕМКО“.
Сè додека обвинителите од Габрово, ДАНС и кој било што доаѓа од Софија не понудат нешто повеќе од полициска лента и брифинг напладне, земјата останува со истата недовршена реченица што ја имаше на 10 август – како и во 2023, 2022, 2015 и 2011 година. Магацините продолжуваат да горат. Сопственикот е сè уште жив. Прашањето кој ги пали – не исчезнува.
