Skip to content
Пет локации за рудници на метали – Иловица-Штука, Казандол, Плавица, Кадиица и Луке – се наведени во Нацрт-просторниот план на Македонија за периодот до 2040 година. Токму овој дел од документот предизвика силни реакции на денешната јавна расправа во Струмица, каде „Здрава котлина“ побара рударските проекти да не останат дел од идниот просторен развој на државата.
Нацртот е највисокиот стратешки документ за организацијата, користењето и заштитата на просторот во Македонија. Тој не претставува автоматска дозвола за отворање рудник, но планските решенија во него подоцна се разработуваат преку планови од пониско ниво и друга просторна и урбанистичка документација. Токму затоа внесувањето на конкретни рударски локации има долгорочно планско значење.
Од „Здрава котлина“ предупредуваат дека документот отвора можност земјиште во Југоистокот во иднина да биде наменето за рударство и тешка индустрија, во регион во кој земјоделството и водните ресурси се меѓу главните економски и природни ресурси. Активистите бараат забелешките на локалното население да бидат внесени во финалната верзија на Планот.
Особено спорна е формулацијата на страница 187 од Нацрт-планот, каде се наведуваат Иловица-Штука, Казандол, Плавица, Кадиица и Луке како рудници на металични минерални суровини што се разгледуваат во планскиот период до 2040 година. Истата листа денеска беше посочена и во Собранието од пратеничката Јована Тренчевска.
Според податоците што таа ги цитираше од документот, во Нацрт-планот се проектира и зголемување на површините под експлоатација на критични минерални суровини од приближно два на околу десет квадратни километри. Станува збор за податок изнесен од Тренчевска врз основа на Нацрт-планот, а не за веќе одобрени рударски површини.
Казандол дополнително ја отвори дебатата бидејќи станува збор за проект чија концесија беше раскината во 2018 година. Граѓанската иницијатива „Спас за Валандово“ денеска побара оваа локација целосно да биде избришана од новиот Просторен план, оценувајќи дека повторното нејзино појавување во стратешкиот документ повторно отвора веќе затворен спор.
Иловица-Штука, пак, со години е предмет на судски, институционални и граѓански спорови. Последната пресуда на Вишиот управен суд повторно ја врати постапката за спојувањето на концесиите пред надлежните институции, додека „Здрава котлина“ останува на ставот дека рудник во Струмичката Котлина не треба да биде отворен.
Од Министерството за животна средина и Агенцијата за планирање на просторот денеска нагласија дека станува збор за нацрт-документ и дека јавните расправи служат токму за собирање забелешки и предлози пред неговото финализирање. Во процесот треба да бидат разгледани различните интереси за користење на просторот и да се изберат плански решенија што ќе бидат усогласени со пошироките развојни и еколошки цели.
Важно е и што внесувањето рудник во Просторниот план само по себе не значи дека утре може да почне ископ. За конкретен проект остануваат потребни концесиски и други законски постапки, просторна и техничка документација, како и процена на влијанието врз животната средина и соодветни дозволи.
Сепак, за активистите токму сегашната фаза е клучна. Просторниот план треба да важи до 2040 година и ќе биде основа со која подоцна ќе мора да се усогласуваат плановите од пониско ниво. Затоа нивното барање е рудниците да се отстранат од стратешкиот документ сега, наместо отпорот да се води проект по проект во следните години.
Јавната расправа во Струмица е дел од поширокиот процес на донесување на новиот Просторен план. Документот сè уште не е конечен, а забелешките од граѓаните, локалните организации, општините и институциите треба да бидат разгледани пред да продолжи постапката за негово усвојување.
