Skip to content
Европа денес го одбележува Европскиот ден на јазиците под мотото „Languages unite!“, но македонската училишна реалност отвора попрактично прашање: колкав избор навистина има еден ученик кога треба да го избере вториот странски јазик?
Формално, изборот не е мал. Англискиот е прв странски јазик во основното образование, а наставните програми на Бирото за развој на образованието предвидуваат германски, француски, италијански и руски како можности за втор странски јазик во повисоките одделенија. Истите јазици се присутни и во гимназиското образование, а Министерството има одобрени учебници и програми за повеќе од нив.
Но статистиката покажува дека изборот во практиката е многу понерамномерен.
Во учебната 2024/2025 година сите 180.627 ученици во редовните основни училишта во статистиката на ДЗС биле заведени како ученици што изучуваат англиски како прв странски јазик. Кај вториот странски јазик сликата драматично се менува. Германски учеле 53.558 ученици, француски 24.871, руски само 244, додека уште 1.938 ученици биле во категоријата „друг јазик“.
Разликата е видлива и во средното образование. Од 67.143 средношколци во учебната 2024/2025 година, 67.012 учеле англиски како прв задолжителен странски јазик. Кај вториот задолжителен јазик убедливо водел германскиот со 17.997 ученици, по него францускиот со 8.911. Италијански изучувале 643 ученици, руски 50, а турски 467.
Токму овие бројки покажуваат дека списокот на јазици во наставната програма и реалната достапност не се иста работа.
Во едно училиште сите четири јазици може да им бидат понудени на учениците, но ако мнозинството избере германски или ако само за него може да се формира група, другите три остануваат формална можност. Во скопското ООУ „Коле Неделковски“, на пример, учениците од шесто одделение биле анкетирани за германски, италијански, француски и руски, а конечниот избор бил германскиот. Во учебната 2025/2026 таму англиски изучувале 712 ученици, а германски 312.
Во Битола сликата е поинаква. Годишната програма на ООУ „Св. Климент Охридски“ за 2025/2026 предвидува германски, италијански и француски како втор странски јазик од шесто до деветто одделение. Тоа покажува дека ширината на понудата може значително да се разликува од едно до друго училиште.
Програмата дозволува четири јазици, но нема јавна карта што покажува кој навистина е достапен
Токму тука се појавува празнината во системот. Државниот завод за статистика објавува национални податоци за учениците и наставниците по странски јазик, а БРО ги објавува наставните програми, но не постои лесно достапна јавна карта на која родителот може да провери во кое конкретно училиште годинава има германски, француски, италијански или руски, дали има наставник и дали е формирана група. ДЗС води и посебни статистички табели за наставници по странски јазик во основното и средното образование, но тие не се исто што и актуелна листа на непополнети места по училиште.
Ова е особено важно затоа што системот во последните години веќе имаше проблем и со основните услови за наставата по странски јазици. Министерството во јануари 2025 година призна дека основците пет години учеле странски јазици без соодветни учебници и започна нова постапка за набавка на материјали по англиски од прво до деветто и по германски, француски, италијански и руски од шесто до деветто одделение. Во меѓувреме, електронскиот каталог на МОН покажува одобрени учебници за овие јазици, а Министерството подоцна соопшти дека учебниците по странски јазици повторно се обезбедуваат за учениците.
Најновиот целосен национален пресек покажува дека во учебната 2025/2026 година во Македонија имало 174.040 ученици во редовните основни и 67.540 во редовните средни училишта. Но бројот на ученици сам по себе не кажува дали детето во Скопје, Битола, Кратово или рурална општина има ист избор на втор странски јазик.
Европскиот ден на јазиците, кој Советот на Европа го одбележува секој 26 септември од 2001 година, годинава е посветен токму на идејата дека „јазиците обединуваат“. Советот на Европа ја промовира повеќејазичноста и учењето различни јазици низ целиот живот, а не доминацијата на само еден странски јазик.
За Македонија, официјалната програма навистина нуди повеќе од англиски. Податоците, сепак, покажуваат дека германскиот и францускиот убедливо доминираат како втор избор, додека рускиот и италијанскиот остануваат значително помалку застапени.
Вистинската мерка за јазичниот избор затоа не е колку предмети се наведени во програмата, туку колку од нив едно дете реално може да ги избере во училиштето што го посетува.
