Skip to content
Доколку продолжи сегашниот тренд, надворешната политика на Украина сè повеќе ќе се насочува од решавање на итните воени потреби кон изградба на долгорочен безбедносен екосистем, во кој Украина ќе биде и корисник на поддршката и сè поважен учесник во европскиот одбранбен систем.
Олекдсандар ЛЕВЧЕНКО*
Во текот на изминатиот месец, надворешната политика на Украина сè повеќе се фокусира на задача што ги надминува рамките на обезбедувањето дополнително вооружување за фронтот: како надворешната помош да се претвори во одржлива безбедносна архитектура, способна да ја поддржува Украина во текот на долготрајна војна и, на крајот, да ја одвраќа натамошната руска агресија.
Карактерот на неодамнешните одлуки покажува дека партнерите на Украина постепено преминуваат од краткорочни испораки кон подлабока интеграција во областите на одбранбеното производство, противвоздушната одбрана, технологиите за беспилотни летала, финансирањето, санкциската политика и долгорочната воена соработка. Оваа промена има стратешко значење, бидејќи способноста на Русија да води долготрајна војна значи дека Украина не може бесконечно да се потпира на повремени пакети за итна помош.
Противвоздушната одбрана останува приоритетна задача. Во пресрет на уште една зима, Киев настојува да ја заштити критичната инфраструктура и да ги минимизира стратешките последици од руските напади врз енергетскиот систем на Украина. Истовремено, владата се обидува да го зголеми домашното производство и да воспостави заеднички производствени проекти со странски партнери.
Канада стана еден од најизразените примери за ваквиот пристап. По средбата на претседателот Володимир Зеленски со премиерот Марк Карни во Калгари, Отава објави издвојување на две милијарди долари за поддршка на Украина, вклучувајќи ракети за системите „Патриот“, муниција за авионите Ф-16, заедничко производство на беспилотни летала и помош за украинскиот енергетски сектор. Двете земји, исто така, градат долгорочно партнерство насочено кон одбранбени иновации, економско закрепнување и индустриска соработка.
Моделот на соработка меѓу Канада и Украина што моментално се оформува е важен не само поради финансиската димензија. Тој предвидува локализација на одбранбеното производство во двете земји, како и соработка во областите на беспилотните системи, сајбер-безбедноста и воените технологии. Планираниот договор за беспилотни летала (Drone Deal) има цел дополнително институционализирање на овие односи. Наместо едноставно пренесување опрема на Украина, приоритет сè повеќе станува поврзувањето на украинските технолошки капацитети со индустрискиот потенцијал на партнерските држави.
Слична логика се забележува и во соработката на Украина со Австралија и Финска. Киев потпиша со Канбера договор за долгорочна поддршка и соработка, кој опфаќа воена обука, учество во механизмите NSATU и PURL, Коалицијата за беспилотни летала, помош во енергетскиот сектор, економско закрепнување и рехабилитација на ветераните. Украина, исто така, склучи договор за беспилотни летала со Финска, со што бројот на ваквите договори со меѓународните партнери достигна единаесет. Овие договори укажуваат на пошироката еволуција на дипломатската стратегија на Украина. Киев настојува да обезбеди не само политички обврски туку и механизми што ќе овозможат зголемување на воените капацитети во текот на неколку години.
Противвоздушната одбрана останува итен предизвик
Итноста на оваа стратегија се потврдува со обемот на воената помош објавена во септември.
САД, Франција и Германија обезбедија дополнителни ракети за системите за противвоздушна одбрана. Белгија испорача муниција и три авиони Ф-16. Велика Британија издвои 100 милиони фунти за фондот PURL за набавка на средства за противвоздушна одбрана, особено ракети за системите „Патриот“, а планира и да помогне во испораката на уште 95.000 беспилотни летала до крајот на годината, заедно со десетици илјади артилериски гранати со долг дострел, чие финансирање го обезбедуваат други земји.
Данска објави пакет одбранбена помош во вредност од 275 милиони долари, делумно наменет за зајакнување на противвоздушната одбрана, додека Шпанија се обврза да обезбеди дополнителни ракети за противвоздушна одбрана, артилериска муниција и муниција за авионите Ф-16. Холандија издвои 300 милиони долари за проектот „Drone Line“ („Линија на дронови“) и најави испорака на 300 ракети за борба против беспилотни летала. Германија најави дополнителни пресретнувачки ракети за системите „Патриот“ и муниција за авионите Ф-16.
Финска го одобри 34-тиот пакет воена помош во вредност од 290 милиони евра, а Шведска објави пакет поддршка во износ од 28 милиони долари, од кои половината ќе бидат насочени преку фондот PURL. Полска соопшти дека подготвува нов пакет помош и дека учествува во Коалицијата за противракетна одбрана.
Соединетите Американски Држави, исто така, одобрија потенцијална продажба на Украина на опрема за модернизација на системите за противвоздушна одбрана, како и придружна опрема и услуги, во вредност од 2,68 милијарди долари.
Збирно, овие одлуки покажуваат дека противвоздушната одбрана станува еден од клучните елементи на долгорочната безбедносна соработка на Украина со нејзините партнери. Целта веќе не е само обновување на залихите ракети потрошени во борбените дејствија, туку изградба на поотпорен систем способен да издржи долготрајни и повторувани руски ракетни напади и напади со беспилотни летала.
Европа станува дел од одбранбено-индустриската стратегија на Украина
Европската димензија е особено важна. Европската Унија ѝ исплати на Украина 3,3 милијарди евра преку Заемот за поддршка на Украина, при што средствата се достапни и за критичните одбранбени потреби, вклучувајќи ракети и беспилотни летала. Земјите членки на ЕУ, исто така, се согласија да издвојат 6,6 милијарди евра преку Европскиот мировен инструмент за поддршка на Украина.
На постратешко ниво, Алијансата ЕУ–Украина за беспилотни летала започна со работа во Брисел, обединувајќи девет украински и девет европски компании. Нејзината цел е развој на заедничките европски капацитети во областа на беспилотните летала и системите за борба против нив, како и вклучување на украинските искуства од бојното поле во европското одбранбено планирање.
На долг рок, ова може да се покаже поважно од поединечните испораки на оружје. Украина има акумулирано значително оперативно искуство во војување со употреба на беспилотни летала, електронско војување и брзо приспособување на беспилотните системи кон борбените услови. Европските држави располагаат со капитал, индустриски капацитети и пристап до поголеми одбранбени пазари. Обединувањето на овие предности може да создаде нов модел на одбранбено-индустриска соработка, во кој Украина нема да биде само примател на европска безбедносна помош, туку и учесник во развојот на сопствените одбранбени капацитети на Европа.
Истата логика се забележува и во Карпатската интеграциска иницијатива, покрената од Украина. Првиот самит, одржан на 18 септември, ги обедини Украина, Австрија, Полска, Романија, Србија, Словачка, Унгарија и Чешката Република во рамките на новиот формат „Карпатска осумка“.
Иако иницијативата има поширока економска и регионална агенда, која вклучува прекугранична логистика, енергетика и хуманитарна безбедност, нејзиното стратешко значење лежи во зајакнувањето на врските на Украина со безбедносното и економското опкружување на Централна Европа. За Киев, регионалната интеграција сè повеќе станува составен дел од националната отпорност.
Санкциите стануваат паралелен инструмент на безбедносната политика
Воената помош е проследена со континуирани напори за зголемување на економската цена на војната што ја води Русија.
Украина воведе санкции против бродови поврзани со руската флота во сенка, организации и лица поврзани со „Ростех“, руски пропагандисти и лица вмешани во организирањето нелегални руски избори на окупираните украински територии.
Соединетите Американски Држави, исто така, го засилија притисокот врз Русија. Претседателот Доналд Трамп го потпиша законот на Линдзи Греам, со што се прошири потенцијалната рамка за санкции против Русија и се предвидоа мерки насочени кон одредени руски организации, како и кон земјите што купуваат руски енергенси или помагаат во заобиколувањето на санкциите. Вашингтон, исто така, ја вклучи банката ВТБ на својата листа на санкции поврзани со Иран.
ЕУ ги продолжи ограничувањата против повеќе од 3.000 физички и правни лица до септември 2029 година и воведе нови санкции поврзани со депортацијата и присилното преместување на украински деца, како и со репресиите врз демократската опозиција и поткопувањето на владеењето на правото во Русија.
Австралија и Канада, исто така, ги проширија своите санкциски режими, вклучувајќи мерки против руски физички лица, компании и бродови од флотата во сенка.
Значењето на овие мерки не произлегува толку од кој било поединечен пакет санкции, колку од сè потесното поврзување на воената поддршка со економскиот притисок. Партнерите на Украина сè почесто ја третираат способноста на Русија да ја финансира, опремува и одржува војната како дел од истиот стратешки проблем со кој се поврзани и потребите на Украина на бојното поле.
Хуманитарната цена ги зајакнува аргументите за континуирана поддршка
Хуманитарната ситуација ја нагласува постојаната потреба од ваква помош.
Според високиот комесар на ОН за човекови права, Фолкер Турк, во првите осум месеци од 2026 година, како последица на руската агресија, во Украина биле убиени или ранети повеќе од 15.000 цивили. Руските сили продолжуваат да напаѓаат станбени населби, училишта, болници, железничка инфраструктура и комерцијални објекти, и покрај ограниченото поместување на линијата на фронтот.
Употребата на наведувани воздушни бомби во Доњецката, Харковската, Сумската и Запорошката област предизвика илјадници цивилни жртви. ОН, исто така, документираа широко распространето сексуално насилство врз цивили и воени заробеници, при што Русија е одговорна за огромното мнозинство од документираните случаи.
Засилените напади врз енергетската и прехранбената инфраструктура додаваат уште една димензија на руската кампања. Целта на Русија не е ограничена само на уништување воени цели. Постојаниот притисок врз енергетиката, транспортот и производството на храна може да ги зголеми економските и политичките трошоци на отпорот, особено со приближувањето на зимата.
Поради тоа, противвоздушната одбрана претставува стратешка, а не само воена потреба. Заштитата на енергетскиот систем на Украина е непосредно поврзана со одржувањето на економската активност, отпорноста на цивилното население и политичката стабилност.
Реакцијата на Европа ќе биде ставена на испит под руски притисок
Русија истовремено се обидува да влијае врз политичката атмосфера околу западната помош.
Затоа, реакцијата на ЕУ има значајна симболична и политичка тежина. Одржувањето на дипломатското присуство во Киев покажува дека руските обиди за заплашување сè уште не ги промениле основните политички процени на европските партнери на Украина.
Украина, исто така, ги развива сопствените капацитети за изведување напади на големи растојанија.
Постепеното проширување на надворешната поддршка се одвива паралелно со развојот на сопствените ударни капацитети на Украина.
Претседателот Володимир Зеленски изјави дека балистичката ракета FP-9, развиена од компанијата Fire Point, би можела да биде подготвена за борбена употреба уште оваа есен. Според објавените информации, ракетата е наменета за лансирање од мобилни копнени лансирни системи, со деклариран дострел до 850 километри и боева глава тешка до 800 килограми. Зеленски, исто така, објави дека украинската балистичка ракета FP-7 била успешно употребена во борбени услови за првпат. Според достапните податоци, нејзиниот дострел изнесува околу 250 километри.
Развојот на овие системи има пошироки стратешки последици. Зависноста на Украина од странско вооружување и понатаму е значителна, особено во областа на противвоздушната одбрана. Сепак, појавата на домашно произведени системи со голем дострел постепено би можела да ја прошири способноста на Киев да напаѓа руска воено-индустриска и енергетска инфраструктура.
Зеленски изјави дека Украина ќе продолжи да напаѓа руски нафтени рафинерии како одговор на руските напади врз украинската енергетска инфраструктура, истовремено нагласувајќи дека цивилните објекти нема да бидат цели на нападите.
Од помош кон стратешка интеграција
Според тоа, најважниот развој во надворешната политика на Украина во текот на изминатиот месец не е некој поединечен пакет помош или одлука за воведување санкции, туку постепената трансформација на односите меѓу Украина и нејзините партнери.
Моделот што се оформува обединува четири елементи: итна воена помош, заедничко одбранбено производство, долгорочно финансирање и институционализирана безбедносна соработка. Договорите за беспилотни летала, набавките на системи за противвоздушна одбрана, иницијативата PURL, Европскиот мировен инструмент, партнерствата во одбранбената индустрија и Алијансата ЕУ–Украина за беспилотни летала се составни делови на овој поширок процес.
За Украина, стратешката цел е да се намали ранливоста што произлегува од зависноста од повремени испораки од странство. За Европа и другите партнери, целта сè повеќе добива двоен карактер: да ѝ помогнат на Украина да се спротивстави на руската агресија и истовремено да ги интегрираат украинското борбено искуство и индустрискиот потенцијал во сопственото одбранбено планирање.
Ова објаснува и зошто претстојната зима ќе претставува важен тест. Веројатно Русија ќе продолжи да користи ракети и беспилотни летала против енергетската инфраструктура на Украина, обидувајќи се да ја искористи ранливоста на цивилното население и да ја ослаби политичката отпорност на земјата. Способноста на Украина да го заштити својот енергетски систем нема да зависи само од бројот на расположливи пресретнувачки ракети, туку и од тоа дали системот на меѓународна соработка што сега се оформува ќе може да обезбеди вооружување, производствени капацитети и финансирање со потребната брзина.
Оттука, се менува фокусот на стратешкото прашање. Веќе не станува збор само за подготвеноста на партнерите на Украина да продолжат да го поддржуваат Киев. Поважно е дали тие ќе можат политичките обврски да ги претворат во долгорочна одбранбено-индустриска и безбедносна архитектура, способна да ја поддржува Украина сè додека Русија не се откаже од војувањето.
Доколку продолжи сегашниот тренд, надворешната политика на Украина сè повеќе ќе се насочува од решавање на итните воени потреби кон изградба на долгорочен безбедносен екосистем, во кој Украина ќе биде и корисник на поддршката и сè поважен учесник во европскиот одбранбен систем.
*Олександар Левченко е поранешен амбасадор на Украина во Босна и Херцеговина
