Skip to content
По две децении како градоначалник на Љубљана, Зоран Јанковиќ се соочува со еден од најсериозните политички предизвици во својата кариера. На локалните избори на 15 ноември, долгогодишниот градоначалник на словенечката престолнина ќе се бори за седми мандат во услови на криза со домувањето, проблеми со транспортот, прекумерен туризам и голем број контроверзии околу неговото владеење.
Името на Љубљана потсетува на словенечкиот збор „љубљена“, што значи „сакан“. Сепак, во изминатите 20 години, градот, кој Јанковиќ постојано го опишува како „најубавиот на светот“, претрпе големи промени.
Под негово водство, центарот на главниот град стана модерна туристичка зона со многу барови, продавници и забава. Сепак, развојот на туризмот доведе и до прекумерна комерцијализација и гентрификација, кои постепено го менуваат карактерот на градот.
На изборите учествуваат 15 кандидати за градоначалник. Главните ривали на Јанковиќ се Лука Месец од радикалната левичарска партија Левица, конзервативниот Алеш Врховец од Словенечката демократска партија (СДС) и поранешниот премиер Антон Роп, кој ја претставува партијата „Сите сме Љубљана“.
Во дебатата организирана од весникот „Дело“, противниците на Јанковиќ го критикуваа недостатокот на прифатливи станови, тешкотиите со транспортот и ограниченото учество на граѓаните во донесувањето одлуки.
Кризата со домувањето станува големо изборно прашање
За 20 години, населението на Љубљана порасна за речиси 35.000, достигнувајќи сега 303.000.
Растот на населението и интересот за инвестирање во недвижности го прават купувањето сопствен дом сè потешка задача, особено за младите луѓе.
Просечната цена по квадратен метар е околу 5.500 евра, а во некои од најпрестижните населби надминува 9.000 евра.
Јанковиќ инсистира дека зголемувањето на понудата на станови ќе доведе до пониски цени. Сепак, некои големи проекти се во застој со децении. Меѓу нив е планираната изградба на 7.000 домови во Стањежице, која не постигна никаков значаен напредок веќе 20 години.
Во исто време, голем дел од домовите ги купуваат шпекулативни инвеститори, додека изградбата на социјални станови останува недоволна.
Лука Месец, поранешен министер за труд, семејство, социјални работи и еднакви можности, верува дека само новата градба нема да го реши проблемот. Тој предлага комбинирање на изградбата на јавни станови со регулирање на пазарот.
Месец, исто така, го привлекува вниманието на големиот број ненаселени имоти. Според неговите податоци, 11.000 домови трошат малку или воопшто не трошат електрична енергија, а 20.000 немаат регистрирани станари. Затоа тој предлага создавање регистар на празни домови.
Конзервативниот кандидат Алеш Врховец, кој е архитект по професија, го посочува австрискиот град Грац и неговата комунистичка градоначалникка Елке Кар како пример.
Врховец го критикува бавното темпо на изградба, забележувајќи дека за две децении се изградени само 1.450 социјални станови.
Тој инсистира на изградба на најмалку 3.000 станбени единици годишно, вклучувајќи 500 општински станбени единици, како и јавно-приватни партнерства и создавање специјализирана агенција за долгорочна подготовка на земјиштето.
Антон Роп, кој беше премиер на Словенија помеѓу 2002 и 2004 година, го обвинува Јанковиќ дека никогаш не ја направил политиката за домување еден од своите приоритети.
Роп предлага промени во управувањето со општинското земјиште, промоција на непрофитна изградба на станови и создавање општинска агенција за изнајмување.
Следејќи го примерот на Виена, тој предлага општината да обезбеди земјиште за период од 100 години за едно евро по квадратен метар.
Транспортот и паркирањето ги делат кандидатите
Проблемите со транспортот се уште едно големо прашање во изборната кампања.
Јанковиќ ги истакнува изградбата на 480 километри велосипедски патеки, подобрувањето на автобуските линии и реновирањето на јавниот превоз. Од вкупно 223 автобуси, само 70 се уште се дизел.
Градоначалникот нагласува дека околу 140.000 автомобили влегуваат во Љубљана секој ден.
Лука Месец ја поздравува трансформацијата на центарот во пешачка зона, но ги критикува преполните автобуси и бавните транспортни врски. Тој инсистира на подобро поврзана велосипедска мрежа и приоритетен развој на јавниот превоз.
Месец, Врховец и Роп ја поддржуваат реставрацијата на трамвајскиот превоз, кој постоел во Љубљана до 1958 година. Сепак, спроведувањето на таков проект би барало неколку години градежни работи.
Политиката за паркирање, исто така, предизвикува сериозни контроверзии.
Пред неколку месеци, Јанковиќ се обиде да воведе платен паркинг пред станбените згради, што предизвика силно незадоволство кај жителите, особено во населбата Штепанско населе.
Долгогодишниот градоначалник, исто така, продолжува да ја поддржува изградбата на подземен паркинг под познатиот централен пазар, дизајниран од архитектот Јоже Плечник. Другите главни кандидати се спротивставуваат на идејата.
Врховец ветува бесплатен паркинг во сите населби доколку биде избран.
Меѓу другите кандидати е и Алеш Примц од конзервативната партија „Глас за деца и семејства“, која става акцент на семејната политика, наталитетот и традиционалните вредности.
Партијата неодамна организираше граѓанска иницијатива за да привлече внимание кон архитектонските пречки со кои се соочуваат лицата со попреченост во главниот град.
Независниот кандидат Александар Репиќ, познат на социјалната мрежа X како Непридиправ („Непослушен“), има над 124.000 следбеници на Инстаграм.
Тој го критикува недостатокот на транспарентност во користењето на општинските средства и ветува борба против дрогата, чие ширење е видливо во одредени делови од градот.
Загадување и контроверзен инфраструктурен проект
Друг сериозен проблем за Љубљана е загадувањето на воздухот. Словенечкиот главен град е меѓу најзагадените градови во Европа.
Изградбата на канализацискиот колектор C0, кој треба да ги поврзе мрежите на неколку општини, исто така предизвикува контроверзии.
Неговата траса поминува низ заштитено подрачје на подземни води кое обезбедува значителен дел од водата за пиење во Љубљана. Противниците на проектот предупредуваат на ризикот од сериозно загадување во случај на истекување.
Јанковиќ го брани објектот како важна инфраструктурна инвестиција, кофинансирана со 69 милиони евра од Европската Унија и 12 милиони евра од словенечката држава.
Јанковиќ може да биде принуден на втор круг
Анкетата на социолошкиот институт „Нинамедија“ за дневниот весник „Дневник“ покажува дека Јанковиќ повеќе не ужива политичка доминација што го карактеризираше во последните две децении.
Актуелниот градоначалник добива поддршка од 34,6%, по него следуваат Лука Месец со 21%, Антон Роп со 8,2% и Алеш Врховец со 4,6%.
Резултатите укажуваат на реална можност за втор круг, во кој Јанковиќ најверојатно би се соочил со Месец.
Иако Љубљана веројатно ќе ја задржи својата левичарска политичка ориентација, долгогодишниот градоначалник повеќе не изгледа непобедлив.
Јанковиќ е вмешан во голем број контроверзни случаи кои не добиле конечна судска пресуда. Некои од неговите критичари го нарекуваат „Господин 10%“, поврзувајќи го прекарот со скандалот „Црна коцка“. Активностите на неговите синови, исто така, предизвикаа контроверзии.
Досега, значаен дел од јавноста продолжи да чувствува симпатии кон Јанковиќ за неговата трансформација и развој на Љубљана, и покрај широко распространетите сомневања за корупција.
Претстојните избори ќе покажат дали ова чувство е доволно за да му обезбеди седми последователен мандат како градоначалник на словенечката престолнина.
