Skip to content
Балканските држави сѐ подлабоко влегуваат во она што економистите го нарекуваат „ценовен парадокс“ – граѓаните плаќаат цени блиски до оние во Европската Унија, додека нивните плати и куповна моќ остануваат далеку под европскиот просек. Токму ова е централната порака од интервјуто на економскиот аналитичар Нику Спринчан, кој предупредува дека регионот влегува во опасна зона во која животните трошоци растат многу побрзо од реалниот раст на примањата.
Според Спринчан, Балканот денес се соочува со ситуација во која храната, горивата, кириите, угостителските услуги и основните производи често достигнуваат или се приближуваат до цените во Германија, Австрија или Италија, но со плати кои во некои случаи се три до четири пати пониски. Тоа создава чувство на постојан економски притисок кај граѓаните и впечаток дека стандардот се распаѓа и покрај официјалните статистики за раст.
Спринчан предупредува дека проблемот повеќе не е само инфлацијата, туку структурната слабост на балканските економии, кои остануваат зависни од увоз, скапа енергија и нестабилни глобални пазари. Според него, регионот е особено ранлив затоа што најголем дел од земјите немаат доволно силно домашно производство за да ги амортизираат глобалните ценовни шокови.
Дополнителен проблем е што цените на Балканот веќе не се формираат според локалната куповна моќ, туку според европските и глобалните пазари. Тоа значи дека кога растат цените во ЕУ, истиот удар речиси автоматски се прелева и во земјите од регионот, но без паралелен раст на платите. Така се создава апсурдната ситуација граѓаните од Балканот да плаќаат „европски цени“ со балкански приходи.
Во интервјуто се посочува дека овој модел особено силно ја погодува средната класа, која полека исчезнува под товарот на поскапувањата. Сѐ повеќе семејства трошат најголем дел од приходите на храна, сметки и кредити, додека просторот за заштеда или подобар животен стандард се намалува.
Спринчан предупредува и дека регионот ризикува да влезе во долгорочна стагнација ако продолжи сегашниот модел на економски развој базиран претежно на евтина работна сила, дознаки од иселениците и потрошувачка финансирана со задолжување. Според него, без сериозни инвестиции во продуктивност, индустрија и енергетска стабилност, Балканот ќе остане заглавен меѓу ниски плати и високи цени.
Чувството на фрустрација кај граѓаните веќе е видливо и на социјалните мрежи, каде сѐ почесто се споредуваат цените во Македонија со оние во европските земји. Во една дискусиите граѓаните реагираат дека производи кои пред неколку години чинеле двојно помалку, денес достигнуваат цени што порано биле незамисливи за локалниот стандард.
Токму затоа тезата за „ценовниот парадокс“ станува една од најпрепознатливите економски реалности на Балканот. Регионот постепено ги презема европските цени, но без европски институции, европски плати и европска социјална сигурност.
Сето тоа создава чувство дека животот станува сѐ поскап, додека перспективата за подобар стандард останува сѐ подалечна.