Skip to content
Европската Унија од 12 август почна да ги применува новите правила за амбалажа и отпад од амбалажа, а за македонските компании што извезуваат на европскиот пазар тоа не е само еколошка новина. Пакувањето на производот постепено станува дел од условите за негово пласирање во ЕУ – од материјалите што се користат, преку можноста за рециклирање и повторна употреба, до ограничувањата за штетни супстанции. Компаниите што навреме нема да ги приспособат производите и амбалажата ризикуваат дополнителни трошоци, промена на добавувачи и посложен пристап до европскиот пазар.
За македонските извозници, новата европска регулатива не доаѓа како ненадеен удар, но доаѓа како јасен сигнал: времето кога амбалажата можеше да се третира само како трошок за пакување на производот постепено завршува.
Регулативата на ЕУ за амбалажа и отпад од амбалажа – PPWR – ги опфаќа сите видови амбалажа, без оглед на материјалот или потеклото, и поставува барања за нејзиниот состав, дизајн, можност за повторна употреба и рециклирање. Нејзината општа примена започна на 12 август 2026 година, но значаен дел од правилата ќе се воведуваат постепено во наредните години.
За фирмите од Македонија кои продаваат производи во ЕУ, суштината е едноставна: европскиот купувач можеби ќе го купува македонскиот производ, но неговата амбалажа ќе мора да ги исполнува европските правила.
Од 2026 почнаа првите ограничувања
Една од првите конкретни промени што стапија во примена се однесува на PFAS – таканаречените „вечни хемикалии“.
Амбалажата што доаѓа во контакт со храна и содржи PFAS над дозволените граници веќе не може да се пласира на европскиот пазар. Овие супстанции се користеле, меѓу другото, во амбалажа за храна, хартија за пекарски производи, кутии за пица и различни производи за носење, најчесто поради својството да одбиваат маснотии и вода.
Тоа значи дека македонските производители на храна, но и нивните добавувачи на амбалажа, ќе мора да знаат од што точно е направено пакувањето што го користат.
А токму тука може да се појави првиот проблем.
Компанијата може да има целосно исправен производ, но ако амбалажата не ги исполнува европските услови, проблемот може да се појави на самиот европски пазар.
Затоа новата регулатива не е само прашање за производителите на амбалажа. Таа ги засега и прехранбената индустрија, земјоделско-прехранбените компании, производителите на пијалаци, фармацевтската и козметичката индустрија, трговијата и сите други компании што своите производи ги пласираат во пакување.
Најголемата промена доаѓа по 2030 година
Иако дел од правилата веќе се применуваат, најголемиот притисок врз компаниите допрва следува.
Од 2030 година ќе се применуваат дополнителни барања поврзани со рециклирањето, намалувањето на непотребната амбалажа, ограничувањето на празниот простор во пакувањето, употребата на рециклирана пластика и намалувањето на одредени форми на пластична амбалажа.
Тоа практично значи дека компаниите што денес имаат производ со амбалажа која е евтина, но тешко рециклирачка, ќе мораат да размислуваат за промена на материјалите.
А промената на амбалажата не значи само нова кутија или нова етикета.
Тоа може да значи нов добавувач, нова производна линија, нови тестирања, нов дизајн, нови сертификати и дополнителни трошоци.
За големите компании тоа може да биде управлив процес.
За малите и средните македонски извозници – многу поголем предизвик.
„Празниот простор“ станува европски проблем
Една од идеите зад новите правила е да се спречи непотребното користење амбалажа.
Затоа ЕУ воведува и ограничувања на празниот простор во пакувањата, односно ситуации во кои производот се продава во значително поголема кутија или амбалажа отколку што е неопходно.
На прв поглед тоа изгледа како правило за големите европски трговски синџири и онлајн-продажбата.
Но за македонскиот извозник значи нешто многу поконкретно: ако производот се пакува за европскиот пазар, неговото пакување ќе мора да се приспособува на европските критериуми.
Истото важи и за повторната употреба.
ЕУ постепено воведува цели и барања со кои амбалажата треба да може повторно да се употребува или ефикасно да се рециклира, додека одредени еднократни пластични формати се ограничуваат.
Ова може да биде трошок – но и конкурентска предност
За македонските компании најлесно е новите правила да се гледаат како уште една европска административна пречка.
Но тоа би било кратковидо.
Европската комисија очекува новите правила долгорочно да ги намалат трошоците за усогласување и да создадат поголем и поедноставен единствен пазар со заеднички правила.
За компаниите што навреме ќе се приспособат, зелената амбалажа може да стане и конкурентска предност.
Македонски производ со амбалажа која е рециклирачка, повторно употреблива, со минимално присуство на штетни супстанции и со јасни информации за составот може полесно да се вклопи во европските синџири на снабдување.
Прашањето, сепак, е дали македонските компании се подготвени за оваа промена.
Што треба да направи една македонска компанија?
Првиот чекор не е веднаш да се смени целата амбалажа.
Треба да се направи инвентар на целата амбалажа што се користи – примарна, секундарна и транспортна – и да се утврди од кои материјали е направена, дали содржи супстанции што се ограничени, дали може да се рециклира и дали исполнува услови за повторна употреба.
Потоа треба да се проверат договорите со добавувачите.
Компанијата што купува амбалажа од друг производител треба да знае што точно купува.
А за извозникот најважно е да не чека европскиот партнер да му каже дека производот веќе не ги исполнува условите.
Затоа 2026 година треба да биде година на подготовка, а не година на изненадување.
Особено затоа што регулативата има долг преоден период. Европската комисија веќе објави упатства и дополнителни прашања и одговори за компаниите, токму затоа што правилата се комплексни и се применуваат постепено.
Македонија можеби не е членка на ЕУ, но нејзините производи се
Ова е можеби најважната порака за македонскиот бизнис.
Македонија не е дел од единствениот европски пазар, но голем дел од македонските компании се директно зависни од него.
Затоа европските правила за амбалажа постепено ќе станат де факто правила и за дел од македонската индустрија.
Не затоа што Брисел директно ќе им наложи како да го произведуваат секој производ во Македонија, туку затоа што европскиот пазар ќе поставува услови под кои производот може да биде продаден.
А тоа ја менува логиката на извозот.
Во иднина нема да биде доволно прашањето:
„Дали производот е добар?“
Сè почесто ќе се поставува и:
„Дали начинот на кој е спакуван е доволно добар за Европа?“
За македонските компании што сакаат да останат на европскиот пазар, одговорот на ова прашање ќе станува сè поважен – и сè поскап ако се бара во последен момент.
