Skip to content
Реформата на пензискиот систем повторно е на маса. Владата најавува дека ќе ги почека анализите на ММФ и Светската банка пред да донесе какви било одлуки, уверувајќи дека ништо не е однапред решено.
Но, токму тука почнува најважното прашање: дали реформата ќе биде разговор само меѓу Владата и меѓународните финансиски институции или во неа конечно ќе биде слушнат и гласот на речиси 350.000 пензионери, кои се директно засегнати од секоја промена?
Станка Трајкова, претседателка на Сојузот на здруженија на пензионери на Македонија, отвора токму таква дилема. Не затоа што се противи на реформите, туку затоа што предупредува дека пензискиот систем не може да се гледа исклучиво низ призмата на буџетските бројки. Нејзината основна порака е дека реформите мора да обезбедат и финансиска одржливост и достоинствен живот за сегашните и идните пензионери.
Не е спорно дали ќе има реформи – спорно е кој ќе ја плати цената
Демографските трендови не се во корист на Македонија.
Сè помалку вработени издвојуваат придонеси за сè поголем број пензионери. Буџетските трансфери кон ПИОМ растат од година во година, а само во 2024 година достигнале околу 690 милиони евра. Државниот завод за ревизија предупредува дека без структурни промени системот ќе биде под сè поголем финансиски притисок.
Тоа значи дека реформи се потребни.
Но, тоа не значи дека единственото решение е повисока старосна граница или подолг работен век.
Најголемата грешка би била пензионерите да се третираат како трошок
Во јавната дебата често се слуша дека пензискиот систем станува „неодржлив“.
Меѓутоа, Трајкова предупредува дека зад секоја бројка стојат луѓе кои целиот работен век плаќале придонеси со очекување дека државата ќе им обезбеди сигурна старост. Пензијата не е социјална помош, туку стекнато право засновано врз долгогодишно осигурување.
Токму затоа реформите не смеат да започнат со прашањето „каде ќе заштедиме“, туку со прашањето „како ќе обезбедиме системот да остане праведен“.
Пензионерите и синдикатите да бидат дел од процесот
Во јавноста веќе се создава впечаток дека анализите на меѓународните институции автоматски ќе значат зголемување на старосната граница за пензионирање.
Но, Владата официјално тврди дека никаква конечна одлука не е донесена и дека препораките ќе бидат само основа за домашна расправа.
Токму затоа е важно таа расправа да не остане затворена меѓу експерти и министри.
Пензионерите, синдикатите, работодавачите, академската заедница и економските експерти треба да бидат рамноправен дел од процесот.
Одржливоста не смее да стане изговор
Во европските држави реформите најчесто вклучуваат комбинација од повеќе мерки: подолго останување на пазарот на трудот, поттикнување на доброволното пензиско штедење, подобра наплата на придонесите, поголема вработеност и подобро управување со пензиските фондови.
Ретко каде товарот паѓа само врз идните пензионери.
Токму затоа предупредувањето на Сојузот на пензионерите е важно. Ако реформата се сведе единствено на намалување на идните права или одложување на пензионирањето, тогаш ќе се лекува последицата, а не причината за проблемот.
Реформата мора да биде договор, а не диктат
Во Македонија довербата во институциите е кревка.
Ако граѓаните добијат впечаток дека реформата се носи под надворешен притисок, без јавна дебата и без учество на оние што ќе бидат најпогодени, отпорот ќе биде неизбежен.
Трајкова затоа инсистира дека реформите мора да се темелат на социјален дијалог, постепеност и предвидливост, а не на изненадни законски решенија. Тоа е пристап што може да создаде доверба, дури и кога промените се непопуларни.
Прашањето не е дали системот ќе се менува, туку каква старост сакаме
Македонија навистина има потреба од модерен и финансиски стабилен пензиски систем.
Но, еднакво важно е да не се изгуби суштината на пензиското осигурување – сигурноста дека по децении работа човек нема да живее во страв од сиромаштија.
Затоа реформата не треба да се мери само со тоа колку ќе се намали дефицитот на ПИОМ, туку и со тоа дали ќе ја зачува довербата меѓу генерациите.
На крајот, пензискиот систем не е само економска категорија. Тој е договор меѓу државата и нејзините граѓани. Ако тој договор се наруши, тогаш нема да биде загрозен само Фондот за ПИОМ, туку и чувството дека трудот и придонесите навистина гарантираат достоинствена старост.
