Skip to content
Пред триесетина години, речиси секое семејство во регионот имаше некого кој заминал „на печалба“. Германија, Австрија, Швајцарија и Италија беа главните дестинации за работниците од земјите на поранешна Југославија, кои бараа повисоки примања, поголема сигурност и подобар животен стандард. За Македонија такви земји беа и САД и Австралија.
Денес, државите од поранешна Југославија, вклучувајќи ја и Македонија, се соочуваат со парадокс: повеќе не се само извозници на работна сила, туку стануваат и увозници на работници од Азија.
Она што до неодамна беше карактеристично само за западноевропските економии, денес станува секојдневие и на Балканот. Недостигот од работна сила веќе не е привремен проблем, туку структурен предизвик што ги погодува речиси сите сектори – од градежништвото и транспортот до угостителството, туризмот и индустријата.
Демографијата ја менува економијата
Причините се добро познати, но нивните последици стануваат сѐ повидливи. Населението во регионот старее, наталитетот е во постојан пад, а младите и образовани луѓе продолжуваат да се иселуваат кон побогатите европски држави.
Во исто време, економскиот раст, инфраструктурните инвестиции и развојот на услугите создаваат потреба од нови работници. Но домашниот пазар повеќе не може да ја задоволи таа побарувачка.
Затоа компаниите се принудени да бараат работници илјадници километри подалеку – во Непал, Индија, Бангладеш, Филипини, Шри Ланка и други азиски земји.
Од Словенија до Србија – истиот проблем
Словенија беше првата земја во регионот што во поголем обем почна да увезува работници од странство. Првично тие доаѓаа од Босна и Херцеговина, Србија и Северна Македонија, но со текот на времето и тие пазари пресушија.
Денес словенечките компании сѐ повеќе се потпираат на работници од Азија.
Слична е состојбата и во Хрватска, каде што туристичкиот сектор, градежништвото и угостителството веќе не можат да функционираат без странски работници. Во екот на туристичката сезона илјадници работници од Непал, Индија и Филипини се дел од секојдневниот живот на хрватските градови и туристички центри.
Во Србија, пак, големите инфраструктурни проекти и растот на индустриското производство дополнително ја зголемија побарувачката за работна сила. Работниците од Азија стануваат сѐ почеста појава на градилиштата, во фабриките и во услужните дејности.
Црна Гора и Босна и Херцеговина се соочуваат со истиот проблем, особено во туризмот и градежништвото, каде што домашната работна сила е недоволна за потребите на економијата.
Македонија повеќе не може да го надомести одливот
Северна Македонија долго време беше земја од која работниците заминуваа кон Словенија, Хрватска, Германија и Австрија. Денес и самата се соочува со сериозен недостиг од работна сила.
И демографските трендови не одат во прилог. Бројот на активно население во Македонија лани изнесувал 796.399 лица, што е помалку за 158.525 лица во однос на 2015 година кога оваа бројка изнесувала 954.924 лица, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика.
Градежните компании предупредуваат дека нема доволно ѕидари, армирачи, тесари и заварувачи. Во транспортниот сектор недостигаат професионални возачи, додека угостителството и туризмот тешко обезбедуваат готвачи, келнери и хотелски персонал. Недостигот се чувствува и во производството, текстилната индустрија, па дури и во одредени здравствени и услужни професии.
Поради тоа, сѐ повеќе македонски компании почнуваат да вработуваат работници од Непал, Индија, Бангладеш и Филипини. Владата во последните години постепено ги поедноставува процедурите за издавање работни дозволи, а стопанските комори предупредуваат дека без странска работна сила дел од компаниите ќе имаат сериозни проблеми да го одржат производството и услугите.
Но тоа не го решава суштинскиот проблем. Странските работници ја пополнуваат празнината, но не можат да ја заменат загубата на десетици илјади млади луѓе кои ја напуштиле земјата.
Конкуренцијата за работници станува глобална
Она што дополнително ја усложнува ситуацијата е фактот што земјите од регионот повеќе не се натпреваруваат само меѓусебно.
За истите работници од Непал, Индија или Филипини денес конкурираат Германија, Австрија, Италија, Полска, Чешка, Словачка и балтичките држави.
Тоа значи дека земјите од Западен Балкан ќе мора да понудат подобри услови за работа, повисоки плати, поедноставени административни процедури и подобра интеграција на странските работници ако сакаат да останат конкурентни.
Платите повеќе не се единствениот фактор
Работодавачите одамна предупредуваат дека зголемувањето на платите само по себе не е доволно за да се запре иселувањето.
Младите бараат сигурност, функционални институции, квалитетно образование, здравство и можност за професионален развој. Доколку тие услови не се подобрат, одливот на население ќе продолжи, без разлика на повремените зголемувања на примањата.
Во такви услови, недостигот од работна сила ќе остане едно од најголемите ограничувања за економскиот раст во регионот.
Од демографски до развоен предизвик
Недостигот од работници повеќе не е само прашање на човечки ресурси. Тој станува прашање на економска конкурентност, инвестициски потенцијал и долгорочен развој.
Регионот, кој со децении извезуваше работници кон Западна Европа, денес се наоѓа во нова историска улога – да привлекува работна сила од други континенти. Тоа е јасен показател дека економските текови се менуваат, но и предупредување дека без сериозни демографски, образовни и економски политики, ниту увозот на работници нема да биде доволен за да ја пополни празнината што ја остава иселувањето на домашното население.
Северна Македонија, како и за останатите земји од Западен Балкан, вистинското прашање повеќе не е дали ќе има странски работници, туку дали ќе успее да создаде услови во кои сопствените граѓани ќе сакаат да останат, да работат и да ја градат својата иднина дома.
