Skip to content
Македонската економија расте. Платите растат. Невработеноста се намалува. Во вториот квартал од годинава БДП порасна за 4,3%, а просечната нето-плата во јули достигна 48.499 денари. На прв поглед, бројките изгледаат добро. Но, една друга бројка ја покажува поголемата слика: Македонија сè уште е на околу 43% од просечниот БДП по жител во Европската Унија, според куповната моќ.
Новиот „Economic Convergence Scoreboard 2026“ на OECD, објавен на 30 септември, покажува дека целиот Западен Балкан се приближува кон ЕУ, но многу бавно. Во 2003 година просечниот БДП по жител во регионот изнесувал 27% од европскиот просек. Во 2025 година стигнал до 43%. За повеќе од две децении разликата е намалена, но Европа и понатаму останува далеку.
Кај Македонија проблемот е уште поочигледен. ММФ пресметува дека реалниот доход по жител во земјата во последната деценија пораснал за околу 25%. Во останатите економии од Западен Балкан просечниот раст бил близу 50%. Македонскиот БДП по жител, според куповната моќ, и понатаму е на околу 43% од просекот на ЕУ.
Не е доволно ние да растеме, мора да растеме побрзо од ЕУ
Ако европскиот просек го поставиме на 100, Македонија е на 43. За да стигнеме до 100, не е доволна една година со раст од четири или пет проценти. И европските економии во меѓувреме растат. За вистинско приближување, Македонија треба долгорочно да расте побрзо од ЕУ.
Едноставна математичка симулација покажува колку е голем предизвикот. Ако Македонија секоја година расте еден процентен поен побрзо од ЕУ, би биле потребни околу 34 години за да стигнеме до 60% од европското ниво, 56 години до 75% и околу 85 години до европскиот просек.
Со предност од два процентни поени годишно, до 60% би стигнале за околу 17 години, до 75% за 28, а до 100% за приближно 43 години.
Дури и во многу амбициозно сценарио во кое Македонија три децении речиси без прекин расте три процентни поени побрзо од ЕУ, би биле потребни околу 11 години до 60%, 19 до 75% и приближно 29 години за целосно стигнување.
Ова не се економски прогнози. Тоа се математички сценарија кои покажуваат колку долгорочен процес е конвергенцијата. ММФ доаѓа до слична порака преку пософистицирана анализа: со досегашната брзина на приближување, на Македонија ѝ се потребни речиси 20 години само за да ја преполови преостанатата разлика во доходот со ЕУ.
Зошто Македонија заостанува во трката?
Македонија не почнува од нула. Од 2001 година БДП по жител според куповната моќ речиси се удвоил. Но просечниот реален раст на економијата во тој период бил околу 2,6% годишно, наспроти 3,5% кај останатите земји од Западен Балкан. Тоа што една година имаме раст од 4,3% е добра вест, но не го решава структурниот проблем.
OECD ја мери конвергенцијата преку инфраструктурата и поврзаноста, вештините, деловното окружување, дигиталната трансформација, зелената транзиција и, од годинава, макрофинансиската стабилност. Токму таму се гледа дека економското стигнување на ЕУ не зависи само од тоа колку пари државата ќе потроши или колку ќе се зголемат платите.
ММФ ги посочува слабата продуктивност и недоволното искористување на работната сила како две од главните ограничувања. Учеството на жените на пазарот на труд е околу 20 процентни поени под европскиот просек, додека невработеноста кај младите од 15 до 24 години е околу 29%. Во исто време, иселувањето и стареењето го намалуваат бројот на луѓе кои можат да работат.
Тука се појавува еден од најголемите парадокси на македонската економија: земјата треба да произведува повеќе за побрзо да ја стигнува Европа, а истовремено располага со сè помалку работоспособни луѓе. Затоа продуктивноста станува клучна. Ако нема повеќе работници, секој работник, компанија и институција мора да создаваат поголема вредност.
Колку нè чинат реформите што не ги правиме?
Можеби најинтересната пресметка на ММФ не се однесува на тоа што сме изгубиле, туку на тоа што би можеле да добиеме. Фондот симулирал што би се случило доколку Македонија затвори само половина од реформскиот јаз во однос на поуспешните економии од Централна, Источна и Југоисточна Европа.
Резултатот: БДП би можел да биде околу 14% повисок во период од пет години.
Најголем потенцијален ефект би дошол од реформите на пазарот на труд и човечкиот капитал – околу 6,6%. Подобрувањето на деловното окружување би можело да придонесе со уште 4,6%, а подоброто управување, особено контролата на корупцијата, со околу 2,7%.
Тоа е важна разлика. Економското приближување кон Европа не е само прашање на членство во ЕУ, странски инвестиции или изградба на инфраструктура. Зависи и од тоа колку луѓе работат, какви вештини имаат, колку се продуктивни компаниите, колку лесно се води бизнис и колку ефикасно функционираат институциите.
Платата расте, но тоа не значи автоматски дека ја стигнуваме Европа
Просечната нето-плата во јули годинава изнесувала 48.499 денари и била 7,1% повисока од една година претходно. Невработеноста во вториот квартал паднала на 11,3%. Тоа се позитивни показатели, но сами по себе не кажуваат дали Македонија се приближува кон европскиот просек.
ММФ предупредува и на другата страна од равенката: ако платите подолг период растат побрзо од продуктивноста, земјата може да ја изгуби конкурентноста. Со други зборови, не е доволно работникот да добива повеќе денари – економијата треба да создава и повеќе вредност за секој час работа.
Токму затоа бројката од 43% е поважна од една добра квартална стапка на раст. Таа покажува колкаво е растојанието што останува. Платите се повисоки, невработеноста е пониска, инфраструктурата и технологијата се променети. Но и Европската Унија продолжува да се движи.
Затоа економското прашање за следните години не треба да биде само „колкав раст имавме годинава?“, туку дали растеме побрзо од оние што се обидуваме да ги стигнеме.
Зашто од 43 до 100 има само 57 процентни поени на хартија. Во реалниот живот, тие можат да значат уште неколку децении.
