Ирското претседателство и проширувањето на ЕУ: Македонија без посебен приоритет

Програмата на Ирското претседателство со Советот на Европската Унија за 2026 година се базира на три главни приоритети: конкурентност, вредности и безбедност, кои се претставени како столбови врз кои ќе се гради дејствувањето на Европската Унија во овој период. Во истиот контекст, едно важно место зазема и проширувањето на ЕУ, но Македонија не е посебно спомната како конкретен приоритет, пишува Порталб.мк.

Во однос на проширувањето, поголемо внимание им се посветува на земјите кои се поблиску до последната фаза од преговорите, како што се Црна Гора, со цел да се заокружи процесот на пристапување, и Албанија, за која се нагласува потребата од значителен напредок во преговорите. Украина и Молдавија се третираат во поширок геополитички контекст, каде што проширувањето е тесно поврзано со европската безбедност и стабилност во услови на нови меѓународни предизвици. Во оваа панорама, впечатливо е што Македонија не е конкретно спомената како приоритет или како земја со конкретна цел за непосреден напредок, што значи дека не е во центарот на агендата на ирското претседателство, туку останува општ дел од процесот на проширувањето без посебен акцент во оваа фаза.

На економски план конкурентноста се воспоставува како еден од главните и најитните приоритети на Европската Унија. Таа е директно поврзана со потребата за зголемување на продуктивноста, зајакнување на внатрешниот пазар и создавање на поповолни услови за бизнисите и за инвестициите. Важна улога во овој поглед игра патоказот „Една Европа, еден пазар“, кој има за цел да ги елиминира бариерите во рамките на заедничкиот пазар и да ја забрза економската интеграција. Посебен акцент се става и на поедноставувањето на правилата, развојот на иновациите, дигитализацијата, вештачката интелигенција и енергетската транзиција, кои се сметаат за двигатели на идниот економски раст во ЕУ.

„Со оглед на итноста на задачата, целите се намерно амбициозни и предизвикувачки. Ќе ги искористиме сите алатки што се на располагање на Претседателството за да го олесниме постигнувањето на договорот за приоритетните досиеја, во согласност со договорените цели. За успех ќе се бара од сите земји-членки и секоја институција решително да работат заедно, во духот на соработка и компромис, во интерес на секој граѓанин и бизнис низ целата наша Унија“, се вели во програмата.

Во една поширока рамка на европските политики, проширувањето на Европската Унија се третира како стратешки процес тесно поврзан со стабилноста и безбедноста на континентот. Не се претставува само како политичка цел, туку како долгорочна инвестиција за мир и развој. Меѓутоа, начинот на кој се третираат земјите-кандидатки покажува диференциран пристап, имено дека земјите-кандидатки не се во фокусот.

Во оваа насока Црна Гора се издвојува како земја за која е наменето заокружување на пристапните преговори, што укажува дека е во многу напредна фаза на процесот на европска интеграција. Ова ја става Црна Гора како еден од најконкретните приоритети за проширување во оваа програма.

Слично на тоа, Албанија се спомнува во контекст на целта за значителен напредок во пристапните преговори. Ова покажува дека Албанија е активен дел од процесот на проширување, но сè уште е во фаза што бара понатамошни реформи и институционална консолидација за да напредува кон полноправно членство. Овој пристап покажува дека ирското претседателство ја гледа Албанија како земја со јасен интеграциски потенцијал, но која што сè уште не е во последната фаза од преговорите.

Покрај Западен Балкан, во приоритетите се вклучени и други земји-кандидатки и важни партнери за проширувањето на ЕУ, како што се Украина и Молдавија. Овие земји се третираат во еден поширок геополитички контекст, каде што процесот на проширување е поврзан не само со економската и институционалната интеграција, туку и со зајакнувањето на стабилноста и безбедноста во Европа. Украина се смета за случај од особено значење поради војната.

„Процесот на проширување го гледаме како клучен израз на нашите вредности и како инвестиција во мир, безбедност, стабилност и просперитет низ цела Европа. Веруваме дека нашите европски сограѓани граѓани во земјите-кандидатки можат да имаат корист од предностите на членството во ЕУ и дека Унијата како целина ќе биде зајакната од политичките, економските, социјалните и културните придонеси што ги носат новите земји-членки. Посебно ќе работиме на завршување на пристапните преговори со Црна Гора и ќе се стремиме да постигнеме значителен напредок во преговорите со Албанија, Молдавија и Украина“, се наведува, меѓу другото, во приоритетите на Ирска. 

Во оваа панорама на проширувањето може да се забележи дека Македонија не е директно спомната како посебен приоритет во овој документ. Ова не мора да значи недостаток на процес на интеграција, но покажува дека фокусот на ирското претседателство е ставен повеќе на земјите со подинамични преговори или со понепосреден развој на процесот.

Покрај проширувањето другите приоритети на ирското претседателство се ориентирани кон внатрешното зајакнување на Европската Унија.

Во областа на конкурентноста таа има за цел да ги поедностави административните правила, да го зајакне Единствениот пазар, да ги зголеми инвестициите, да ја развие меѓународната трговија, да ја забрза енергетската транзиција и да ја унапреди дигиталната трансформација, со посебен фокус на вештачката интелигенција и новите технологии. Во областа на вредностите се нагласува важноста на заштитата на демократијата, владеењето на правото, човековите права, правата на малцинствата и зајакнувањето на граѓанското општество.

„Амбициозна агенда за трговска политика, која ги зајакнува нашите трговски односи со сигурни глобални партнери и ги диверзифицира нашите пазари, исто така ќе биде во центар на нашите напори. Ирското претседателство ќе ги поддржи напорите на ЕУ за зајакнување на економската издржливост. Водени од принципите „промовирај-заштити-партнеризирај“ кои ја поткрепуваат нашата економска безбедност, ќе работиме на зајакнување на издржливоста на нашите синџири на снабдување“, се наведува во ирските приоритети.

Вредности

Во однос на вредностите, акцентот е ставен на одбраната на демократијата, владеењето на правото, човековите права и еднаквоста. Исто така, посебно внимание се посветува и на заштитата на децата во дигиталниот простор, борбата против дезинформациите и зајакнувањето на демократската одржливост на Европската Унија.

„Ние ќе промовираме активно ангажирање во поддршка на трајниот мир и безбедноста на Блискиот Исток, особено во однос на конфликтот меѓу Израелците и Палестинците, потврдувајќи ја посветеноста на ЕУ на решението со две држави. Ќе работиме на ставањето крај на тешката хуманитарна ситуација во Газа и влошувањето на ситуацијата на Западниот Брег. Ќе ги поддржиме напорите на ЕУ за мир, безбедност и стабилност во Либан и Сирија, како и во конфликтот во Персискиот Залив, кој имаше значајни регионални и глобални последици“, се вели во областа на вредностите.

Безбедност

Во областа на безбедноста големо внимание се посветува на војната во Украина, конфликтите на Блискиот Исток и новите глобални закани, вклучувајќи ја сајбер безбедноста и заштитата на критичната инфраструктура. ЕУ има за цел да ги зајакне своите одбранбени капацитети и да ја зголеми соработката со меѓународните партнери како што се НАТО и ОН, гледајќи ја безбедноста како еден широк концепт кој опфаќа воени, економски, енергетски и дигитални димензии. 

„Тековната агресивна војна на Русија против Украина, конфликтите на Блискиот Исток и Персискиот Залив, како и развојот на нови закани и нови форми на војување, претставуваат сериозни предизвици. Мораме да работиме заедно за да се справиме со овие предизвици, кои ја истакнаа потребата Европа да инвестира во сите димензии на нашата безбедност и да ги развива нашите одбранбени капацитети. Ирското претседателство ќе работи на унапредување на мерките што придонесуваат за зајакнување на европската безбедност и одбрана“, се наведува во програмата на Ирска.

Потсетуваме дека како и со претседателството на Ирска, и за време на претседателството на Кипар и претходните претседателства, кога проширувањето на ЕУ беше споменувано како стратешки процес, Западниот Балкан не заземаше приоритетна позиција, ниту пак беше третиран со посебен фокус. Македонија и тогаш не се спомнуваше конкретно и покрај отворените политички предизвици што бараат активно европско посредништво. Украина и со Кипар беше политички и геостратешки приоритет, придру