Skip to content
Владата го поставила зајакнувањето на односите со Израел меѓу приоритетите на македонската надворешна политика, изјави министерот Тимчо Муцунски за „Џерусалем пост“. Но, зад крупната политичка формулација засега стојат два рамковни документа, широк список можни области за соработка и многу малку јавно објавени детали за обврските што ги презема Македонија.
Муцунски ја даде изјавата по својата прва официјална посета на Израел и средбата со израелскиот министер за надворешни работи Гидеон Саар. Двајцата министри потпишале Програма за соработка во образованието, науката, културата, младите и спортот за периодот 2026–2029 година и Меморандум за билатерални економски консултации меѓу министерствата за надворешни работи на двете земји.
Станува збор за документи што создаваат институционална рамка за идна соработка, но не содржат конкретна израелска инвестиција, одбранбена набавка или договор за воспоставување директна авиолинија. Во јавните соопштенија не се наведени вредноста на проектите, можните буџетски обврски, роковите за реализација или компаниите што би биле вклучени.
Оттука, останува нејасно дали Израел добива формален статус на надворешнополитички приоритет или станува збор за политичка формулација на министерот. Во објавените информации не е посочена владина одлука, стратегија или акциски план со кој се дефинира што точно подразбира новиот приоритет.
Муцунски и Саар разговарале за економијата, одбраната и одбранбената индустрија, сајбер-безбедноста, управувањето со водите, земјоделството, здравството, образованието, туризмот и инвестициите. Сите овие области можат да ѝ донесат конкретна корист на Македонија, особено поради израелското искуство со системи за наводнување, рационално користење на водата, медицински технологии и сајбер-заштита.
Израелската медицинска помош по пожарот во Кочани е конкретен пример дека билатералната соработка може да даде резултат. Израел испрати медицински тимови што работеа со македонските лекари и учествуваа во лекувањето на повредените. Но, за останатите области засега нема објавени проекти што би можеле да се мерат преку вложени средства, нови работни места или подобрени јавни услуги.
Таква е и најавата за директен лет од Тел Авив до Скопје или Охрид. Не е именувана авиокомпанија, нема датум за почеток на линијата, ниту информација дали таа би се субвенционирала со пари од државниот буџет. Идејата не е нова – македонските власти разговараа за директно поврзување со Тел Авив уште во 2017 година, но редовна линија сè уште нема.
Муцунски ја претставува Македонија и како можна „европска порта“ за израелските компании. Географската положба, транспортните коридори и пониските производствени трошоци можат да бидат предност. Сепак, Македонија не е членка на Европската Унија, па отворањето компанија во земјава не обезбедува автоматски и неограничен пристап до единствениот европски пазар. Без именувани инвеститори, фабрики и број на работни места, „европската порта“ останува дипломатска и промотивна амбиција.
Најчувствителен е делот за соработката во одбраната. Не е соопштено дали се разговара за купување оружје и воена опрема, сајбер-системи, обука, трансфер на технологија или заедничко производство. Доколку разговорите прераснат во договори, јавноста треба да знае колку ќе чинат набавките, според која постапка ќе се избираат компаниите и каков институционален надзор ќе постои.
Посетата има и поширока дипломатска димензија. Саар ѝ се заблагодарил на Македонија за нејзиното однесување во меѓународните институции по нападите на Хамас од 7 октомври 2023 година, нагласувајќи дека Израел го цени македонскиот начин на гласање и поддршката што ја добива.
Македонија во 2025 година беше воздржана при гласањето во Генералното собрание на ОН за резолуцијата со која се бараше прекин на огнот и непречена хуманитарна помош за Газа. Неколку месеци подоцна се воздржа и за Њујоршката декларација за решение со две држави, иако документот ги осудуваше нападите на Хамас, бараше ослободување на заложниците и предвидуваше Хамас да биде исклучен од идната палестинска власт.
Овие гласања не се доказ дека постои политичка размена меѓу Скопје и Тел Авив. Сепак, изјавата на Саар покажува дека израелската страна ги смета за важен дел од партнерството. Владата затоа треба да објасни дали прогласувањето на Израел за приоритет ќе влијае врз идните македонски позиции за Газа, палестинската државност, заштитата на цивилите и почитувањето на меѓународното право.
Двата потпишани документа можат да бидат почеток на поконкретна соработка. Но, за да се измери што добива Македонија, потребни се целосните текстови на документите, рокови, буџети и список на проекти. Без тие информации останува отворено и другото прашање: што, покрај политичката поддршка во меѓународните институции, Македонија се обврзува да му понуди на новиот надворешнополитички приоритет.
