Над 50 возачи приведени за неколку дена: кога пребрзото возење во Македонија станува кривично дело?

За само неколку дена десетици возачи во Македонија наместо со платен налог завршија во полициска станица. Во четирите акции што МВР ги објави на 13, 15, 16 и 17 август, од слобода се лишени најмалку 53 лица поради сомнение за „безобѕирно управување со моторно возило“. Најчести причини се возење без положен возачки испит и возење под дејство на алкохол.

Но границата меѓу сообраќаен прекршок и кривично дело не е секогаш очигледна. Членот 297-а од Кривичниот законик пропишува ситуации во кои опасното однесување зад воланот веќе не завршува само со глоба.

Колку брзо треба да возите за да стане кривично дело?

Кај брзината границата е конкретна: кривично дело може да има кога возачот ја надминува дозволената брзина за најмалку 50 километри на час во населено место или за најмалку 70 километри на час надвор од населено место.

Практично, ако ограничувањето во населено место е 50 km/h, кривичната зона почнува од најмалку 100 km/h. На делница надвор од населено место со ограничување 100 km/h, тоа значи најмалку 170 km/h.

Колку сериозно се применува оваа одредба покажува и случајот од 15 август: германски државјанин беше лишен од слобода на автопатот „Пријателство“ откако полицијата му измерила 203 km/h на делница ограничена на 120 km/h – 83 километри на час над дозволеното.

Алкохол, дрога, спротивен правец – кога следува кривична постапка?

Членот 297-а не се однесува само на брзината. Во кривичната зона влегува и управување со концентрација на алкохол над 1,5 промили, управување под дејство на дроги, психотропни супстанции или прекурсори, како и определени особено опасни начини на возење – меѓу нив движење во спротивна насока и претекнување колона на непрегледно место.

Кривично одговарање е предвидено и за организирање, учество или овозможување недозволени автомобилски трки.

Од измените на Кривичниот законик од 2026 година, значително е проширена и практичната примена кон лица што управуваат без положен возачки испит или и покрај важечка забрана за управување. Токму затоа во последните полициски акции голем дел од приведените се лица без право да управуваат возило. На 17 август, на пример, осум од 11 приведени биле без возачка дозвола.

Казната може да биде и затвор, а забраната за возење е задолжителна

За основните облици на „безобѕирно управување со моторно возило“ е предвидена казна затвор од три месеци до три години и парична казна.

Со измените од 2026 година е воведена уште една важна последица. За делото од член 297-а судот задолжително изрекува и забрана за управување со моторно возило, која може да трае од шест месеци до десет години. Измените на Кривичниот законик се објавени во „Службен весник“ бр. 16/2026.

Значи, не станува збор за автоматско „одземање на дозволата засекогаш“, туку за судска санкција чија должина зависи од конкретниот случај.

Може ли државата да го одземе и автомобилот?

Да, но не во секој случај.

Новите правила од 2026 година предвидуваат одземање на возилото, под законските услови, кога со него е сторено кривично дело, а сторителот немал право да управува и возилото е негова сопственост. Ако автомобилот е на друго лице, релевантно е дали сопственикот знаел или бил должен да знае дека лицето нема право да вози.

Кај екстремното пребрзо возење постои дополнителен праг: возилото може да биде одземено кога брзината е најмалку 70 km/h над дозволената во населено место или 90 km/h надвор од населено место. Кај повторно осудувани сторители за такво екстремно пребрзо возење законот предвидува построг режим на одземање.

Тоа значи дека има две различни граници што не треба да се мешаат: +50/+70 km/h е прагот релевантен за кривичното дело според член 297-а, додека +70/+90 km/h е поврзан со посебните правила за одземање на возилото.

Само во јануари годинава МВР регистрираше 74 лица лишени од слобода по член 297-а – 67 поради алкохол, едно поради дрога, едно поради возење во забранет правец и пет поради екстремно пребрзо возење.

Бројот на полициски лишувања од слобода, сепак, не смее да се поистоветува со бројот на обвинети или осудени. Во јавно достапните податоци на Јавното обвинителство и судовите што ги проверивме нема единствена ажурирана статистика за 2026 година што покажува колку лица досега се обвинети и колку се правосилно осудени конкретно по член 297-а. Затоа тие бројки не можат одговорно да се изведат од полициските соопштенија.