Skip to content
Грција и Турција повторно влегоа во остар поморски спор, овојпат поради два нови национални морски паркови што Анкара ги прогласи во североисточниот дел на Егејското Море и во Источниот Медитеран. Атина тврди дека дел од зоните излегуваат надвор од турските територијални води и навлегуваат во области врз кои Грција полага суверени права.
Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган на 15 август потпиша два декрета, објавени следниот ден во турскиот Службен весник. Со нив се формираат морските национални паркови Фетије-Каш и Северен Егеј, со вкупна површина од повеќе од 23.000 квадратни километри.
Најголемиот парк, Фетије-Каш, опфаќа околу 21.706 квадратни километри долж турскиот брег и се протега во морскиот простор околу грчкиот остров Кастелоризо. Вториот парк, со површина од околу 1.742 квадратни километри, се наоѓа во североисточниот Егеј и се протега кон морската област меѓу грчките острови Лемнос и Самотраки.
Токму границите на парковите ја предизвикаа острата реакција на Атина. Грчкото Министерство за надворешни работи соопшти дека Турција не може еднострано да прогласува заштитени морски подрачја надвор од сопствената национална јурисдикција.
Според грчката страна, парковите се незаконски во деловите кои опфаќаат меѓународни води, но и таму каде што, според Атина, навлегуваат во грчкиот континентален гребен. Грција оценува дека турските декрети не создаваат никакви правни последици ниту можат да ги променат постојните права што произлегуваат од меѓународното право.
„Едностраните дејства кои се обидуваат да создадат свршен чин или да влијаат врз статусот на поморските зони во Егејот и Источниот Медитеран го прекршуваат меѓународното право“, порача грчкото МНР, предупредувајќи дека ваквите потези ги поткопуваат напорите за подобрување на односите меѓу двете земји.
Анкара, пак, новите паркови ги претставува како мерка за заштита на морските екосистеми и биолошката разновидност. Турските медиуми потегот го поврзуваат и со пошироката стратегија за заштита на турските поморски интереси во Егејот и Источниот Медитеран.
Спорот не започна со најновата турска одлука. Во јули 2025 година Грција најави свои големи морски паркови во Јонското Море и јужниот дел на Егејот. Турција тогаш протестираше, оценувајќи дека еднострани чекори треба да се избегнуваат во затворени и полузатворени мориња и предупреди дека еколошките иницијативи не смеат да се користат за решавање на нерешени прашања за суверенитетот.
Кастелоризо повторно е една од најчувствителните точки. Малиот грчки остров лежи непосредно до турскиот брег, но има големо значење во спорот за тоа колкави поморски зони можат да генерираат грчките острови. Грција инсистира дека островите имаат право на континентален гребен и ексклузивна економска зона, додека Турција оспорува делови од таквото толкување.
Двете земји со децении имаат нерешени прашања во Егејот, од разграничувањето на континенталниот гребен и поморските зони до воздушниот простор и статусот на одредени острови и карпи. Новите морски паркови сега отворија уште една точка на несогласување во период кога Атина и Анкара се обидуваа да ги одржат односите во помирна фаза.
